1. de relevante wetgeving in België en Nederland

In België en Nederland mogen reizen enkel verkocht worden door reisorganisatoren, touroperators of reisagenten die een verzekering hebben tegen faillissement. Dit is een verplichting die de Europese wetgeving oplegt voor alle reizen die in Europa te koop worden aangeboden (voor juristen: Europese richtlijn 90/314/EEG). Met zo'n verzekering is de klant gedekt tegen de onaangename gevolgen van financieel onvermogen of faillissement. Zo'n garantiefonds komt tussen indien de uitvoering of het verder zetten van jouw reis in het gedrang komt door het financieel onvermogen van de reisorganisator. Het boeken van een reis bij een niet-verzekerde reisorganisator kan je zuur opbreken want bij eventueel faillissement word je niet vergoed. In Nederland staat de verplichting beschreven in artikel 7:512 van het Burgerlijk Wetboek. In België staat de verplichting in artikel 36 van de Reiscontractenwet. Zowel de Nederlandse als de Belgische wetgeving stellen dat een verzekering tegen faillissement verplicht is voor:

• een reisorganisatie met een adres in Nederland of België (postbus of straatadres);
• een reisorganisatie met een Nederlandse of Belgische domeinnaam (resp. .nl of .be);
• een reisorganisatie die een Nederlands of Belgisch telefoonnummer vermeldt;
• een reisorganisatie die een Nederlandse of Belgische bankrekening vermeldt;
• een buitenlandse reisorganisatie die in Nederland of in België reizen te koop aanbiedt tijdens een vakantiebeurs, vakantiesalon, handelsbeurs, opendeurdag of info-avond, of die reizen via een advertentie in een Nederlands of Belgisch dagblad te koop aanbiedt.

Uitzondering: de Nederlandse en/of Belgische wetgeving is niet van toepassing op een Nederlandstalige website van een buitenlandse reisorganisator als die website geen url .be en/of .nl heeft (maar bv. .com of .co.za). Die buitenlandse reisorganisatoren moeten zich dan wel als dusdanig voorstellen: ze mogen geen contactgegevens in België of Nederland (of een ander EU-land) vermelden en ze mogen geen bankrekening in Europa hebben. En ze mogen uiteraard geen reizen verkopen op een vakantiesalon, een vakantiebeurs, een handelsbeurs, een opendeurdag e.d. in België of in Nederland (tenzij met verzekering tegen financieel onvermogen). Wat verder vind je (in hoofdstuk 8) meer informatie over boeken bij een Zuid-Afrikaanse reisorganisator.

2. Belgische vergunningplicht

Reisorganisaties die in België reizen verkopen moeten bovendien ook een "vergunning reisbureaus" hebben. Die vergunning wordt uitgereikt door één van de drie officiële instanties: Toerisme Vlaanderen (*) (voor Vlaanderen en Nederlandstalig Brussel), CGT (voor Wallonië) of Cocof (voor Franstalig Brussel). Zo'n vergunningnummer krijg je enkel als je als reisorganisatie jouw beroepsbekwaamheid kan bewijzen, als je voldoende financiële reserve hebt en als je een verzekeringspolis tegen financieel onvermogen kan voorleggen. België past een nultolerantie toe voor wie reizen verkoopt zonder vergunning: wie het probeert krijgt binnen de kortste keren een dagvaarding in de bus van de FOD Inspectie Economische Zaken en/of van de Vereniging Vlaamse Reisbureaus. De vergunningplicht geldt ook voor een niet-Belgische reisorganisatie die klanten via een domeinnaam .be naar een andere site doorstuurt.

(*) Toerisme Vlaanderen: sedert 1 december 2011 zijn alle diensten van Toerisme Vlaanderen ondergebracht bij het Departement Internationaal Vlaanderen.

3. Waarom boek je best niet bij een niet-verzekerde reisorganisator?

• Een reisorganisator die zich niet wil verzekeren belazert de consument omdat die ervan uitgaat dat alle Belgische en Nederlandse reisorganisatoren de verplichte verzekering tegen faillissement hebben.
• Een reisorganisator die zich niet wil verzekeren doet aan oneerlijke concurrentie tegenover de bona fide reisbureaus.
• Een andere reden waarom sommigen geen verzekering aanvragen is misschien dat alle Belgische en Nederlandse verzekeraars de boekhouding en de solvabiliteit controleren. Zo is een bepaald minimum eigen vermogen van de onderneming noodzakelijk.
• De premie van de verzekering tegen financieel onvermogen is niet duur en wordt trouwens berekend op de omzet en ook de kleine reisorganisaties kunnen zich verzekeren: hoe kleiner de reisorganisatie, hoe kleiner de premie.
• Zowel in België als in Nederland zijn alle leden van een beroepsvereniging verplicht om de algemene voorwaarden te aanvaarden die de beroepsvereniging bepaald heeft. Die algemene voorwaarden zijn veel evenwichtiger dan die van een illegale reisorganisator waar je als klant meestal enkel plichten hebt en geen rechten. Zo zal je merken dat het begrip 'overmacht' bij een niet-verzekerde reisorganisator veel te ruim geïnterpreteerd wordt: ook overboeking is bij hen vaak overmacht, terwijl overboeking volgens de Nederlandse en Belgische beroepsverenigingen een fout van de reisorganisator is.
• Een niet-verzekerde reisorganisator moet zich gedeisd houden en kan dus niet naar productpresentaties, vakbeurzen, vormingsavonden van de sector, enz. De algemene kennis van de reissector en de productkennis over toeristisch Zuid-Afrika zijn dus vaak beperkt, ook al beweren ze zelf het tegenovergestelde.
• Omdat ze niet voldoen aan de Nederlandse of Belgische wetgeving moeten ze zich ook low profile houden. Als ze veel publiciteit maken vergroot immers de kans dat de overheid hen opmerkt. Ze hebben daarom relatief weinig klanten in verhouding tot de grote Zuid-Afrika-specialisten. En ervaring door veel klantendossiers is net iets dat absoluut noodzakelijk is voor Zuid-Afrika.
• Bij problemen kan je niet terecht bij de geschillencommissie van de Belgische of Nederlandse reissector, en Zuid-Afrika heeft geen geschillencommissie voor reizen.
• Een reisorganisator die niet verzekerd is kan op termijn niet blijven bestaan. Als jij dan net een voorschot betaald hebt en de organisator stopt ben je dat kwijt.

4. Lijst met niet-verzekerde reisorganisatoren

De V.V.R. (Vereniging Vlaamse Reisbureaus) vermeldt al jaren de niet-verzekerde reisbureaus op haar website. Sedert 11 januari 2011 publiceert ook het ANVR (Algemeen Nederlands Verbond van Reisondernemingen) een "signaleringslijst financiële zekerheid" op haar website. We nemen deze twee lijsten over én we vullen ze aan met Zuid-Afrika-specialisten die volgens ons geen verzekering tegen financieel onvermogen hebben. Zodra één van deze reisorganisaties zich in regel stelt worden ze onmiddellijk van onderstaande lijst geschrapt.

We stellen al een tijdje vast dat er zo'n 30 zogenaamde Zuid-Afrika-specialisten zijn die geen verzekering tegen faillissement hebben.

Binnenkort vind je hier een lijst met de niet-verzekerde reisorganisatoren voor Zuid-Afrika.

5. hoe herken je een niet verzekerde reisorganisator ?

• je ziet op de site geen logo van een Belgische of Nederlandse beroepsvereniging en ook niet van een verzekeraar financieel onvermogen;
• de adresgegevens ontbreken vaak en de contactmogelijkheden zijn meestal beperkt tot een gsm-nummer (06) of een email-adres;
• niet-verzekerden vermelden vaak hun registratienummer bij de Kamer van Koophandel, bedoeld om vertrouwen te wekken: "kijk, wij zijn wel degelijk een geregistreerd bedrijf";
• niet-verzekerden vermelden vaak dat ze lid zijn van een bekende organisatie (meestal een internationale wildlife organisatie of hulporganisatie);
• niet-verzekerden zijn kleinschalig, organiseren meestal enkel reizen op maat of groepsreizen voor een heel specifieke niche (bv. kamperreizen naar Zuid-Afrika);
• niet-verzekerden geven veel informatie over doodgewone reisverzekeringen omdat ze hopen dat je die verwart met de veel belangrijker en verplichte verzekering tegen financieel onvermogen;
• sommige niet-verzekerden vermelden een hele reeks logo's van Zuid-Afrikaanse organisaties om vertrouwen te wekken;
• niet-verzekerden adverteren vooral via Google advertenties, via portaalsites, startsites, forums e.d.
• opmerking van infozuidafrika be/nl: ook wij nemen Google Ads op, maar we kunnen niet-verzekerde reisorganisatoren niet blokkeren: enkel een overheidsdienst kan dat;
• de algemene voorwaarden van niet-verzekerden zijn meestal beperkt, streng, eenzijdig en sluiten elke verantwoordelijk voor henzelf uit, ook als hun eigen aangestelden fouten maken; de omschrijving van "overmacht" is niet comform de Europese wetgeving.

6. Conclusie voor Nederland

• een Nederlandse website (.nl) met "reizen" of "travel" of "tours" in de url is géén garantie dat het een verzekerde reisorganisator is;
• de naam en/of het logo van de verzekeraar moet op de website vermeld worden: meestal is dit Stichting Garantiefonds Reisgelden - SGR.nl; SGR.nl eist overigens dat het logo op de website vermeld wordt;
• wees wantrouwig als er geen straatadres en/of geen vast telefoonnummer vermeld wordt;
• wees wantrouwig als er geen lidmaatschap van de beroepsvereniging ANVR vermeld wordt;
• wees wantrouwig als men wél schermt met andere referenties die eigenlijk niet relevant zijn, zoals de Kamer van Koophandel, een bankrekening, een Zuid-Afrikaanse toerisme-organisatie, het lidmaatschap van een hulporganisatie, het logo van een natuurvereniging, enz.
• als je twijfelt, vraag het aan Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

7. Conclusie voor België

• naast de verplichte verzekering is ook een "vergunning reisbureau" verplicht, en dat maakt controle door de bona fide reissector veel gemakkelijker zodat een Belgische website (= .be) met 'reizen', 'travel' of 'tours' in de url bijna altijd verzekerd zal zijn;
• een reisorganisator die aangesloten is bij een Belgische beroepsvereniging is altijd verzekerd;
• een reisorganisator die een Belgische "Vergunning Reisbureaus" heeft is altijd verzekerd;
• in tegenstelling tot Nederland is er in België geen verplichting om de naam van het verzekeringsfonds op de website te vermelden. Het vermelden van het vergunningnummer is wel verplicht, maar velen doen dat niet. Als je twijfelt, controleer dan het lidmaatschap bij de beroepsverenigingen V.V.R. (Vereniging Vlaamse Reisbureaus) of UPAV (Union Professionelle des Agences de Voyages) of ABTO (Association of Belgian Tour Operators). Veel Vlaamse Zuid-Afrika-specialisten hebben zich gegroepeerd via Visit Southern Africa. Het kan dat ze geen lid van een beroepsvereniging, maar wel aangesloten zijn bij het waarborgfonds Garantiefonds Reizen.
  nog altijd niks gevonden? Controleer dan het adres op Travelstreet.com;
• als je twijfelt, vraag het aan Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

8. Mag je een reis boeken bij een Zuid-Afrikaanse reisorganisator ?

Ja, wettelijk mag je en kan je jouw reis via internet boeken bij een Zuid-Afrikaanse reisorganisator, maar:

• doe het dan enkel bij een organisatie die aangesloten is bij SATSA (Southern African Tourism Services Association) of bij ASATA (Association of South African Travel Agents),  de beroepsverenigingen van resp. de Zuidelijk Afrikaanse reis- en toerismesector en de Zuid-Afrikaanse Reisbureaus;
• in Zuid-Afrika is er geen officiële registratie van reisbureaus en/of touroperators zoals we die in België kennen; laat je dus niet misleiden door een vermelding "officieel reisbureau", "vergunde touroperator", "official license..." of iets dergelijks;
• onthou dat je bij Zuid-Afrikaanse touroperators niet kan genieten van de Europese consumentenbescherming zoals een verzekering tegen financieel onvermogen en/of faillissement. Echt waar: in Zuid-Afrika kent men zo'n verzekering niet, ook al beweren sommige Zuid-Afrikanen dat ze die via SATSA wél hebben. Enkel reisbureaus en reisorganisatoren uit de EU-landen hebben een verzekering die jouw betalingen veilig stelt als het reisbureau of de reisorganisator de boeken neerlegt nadat je betaald hebt en voordat je op reis moet vertrekken;
• onthou dat je bij eventuele problemen niet terecht kan bij een geschillencommissie. Zuid-Afrika heeft geen geschillencommissie voor reizen, en de Nederlandse en Vlaamse geschillencommissies zijn niet bevoegd voor contracten die je zelf met een Zuid-Afrikaanse reisorganisator hebt afgesloten;
• lees zorgvuldig de algemene voorwaarden en stel desnoods wijzigingen voor (doe dat al zeker voor de clausule "in geval van dispuut zijn enkel de rechtbanken van Johannesburg bevoegd");
• laat je niet beïndrukken door astronomische bedragen voor een verzekering ‘public liability': dat is gewoon de BA-verzekering die elke vervoerder in Zuid-Afrika moet hebben;
• vraag of er een Nederlandse of Belgische bona fide reisorganisatie is die kan optreden als tussenpersoon. Die neemt dan immers de juridische verantwoordelijkheid van de Zuid-Afrikaanse touroperator over. En dan kan je wél terecht bij een NL- of B-geschillencommissie en ben je wél verzekerd tegen financieel onvermogen.

9. Zuid-Afrika heeft sedert 1 april 2011 een consumentenwet

• sedert 1 april 2011 heeft Zuid-Afrika een nieuwe consumentenwet: de CPA - Consumer Protection Act (Act n° 68 van 2008). Die nieuwe wet beschermt de Zuid-Afrikaanse consument (en reiziger) veel beter dan voorheen. Het zal wellicht nog even duren voor heel de Zuid-Afrikaanse reissector de wet toepast, want verrassend is bv. dat de maximum annuleringskosten (vaak 100%) verboden worden, tenzij ze verantwoord zijn;
• meer algemene informatie over de CPA vind je op deze info-pagina van polity.org.za;
• als je de tekst wil lezen zoals die op 1 april 2011 gepubliceerd werd in de Zuid-Afrikaanse State Gazette, klik dan hier. Sedert de publicatiedatum zijn er heel wat richtlijnen gepubliceerd met verduidelijkingen en uitzonderingen. Als je die allemaal wil bekijken, gebruik dan deze zoeksite van de Zuid-Afrikaanse regering (vul als zoekterm "Consumer Protection Act" in).

10. Meer informatie - links voor België:

• Vereniging Vlaamse Reisbureaus - V.V.R.
• Departement Internationaal Vlaanderen, Reisbureaus
• Vlaamse Solidariteit Reisgelden (p/a V.V.R.)
• Association of Belgian Touroperators - ABTO
• Garantiefonds Reizen
• Union Professionelle des Agences de Voyages - U.P.A.V.
• Visit Southern Africa vzw
• Travelstreet.com (Belgische privé-reisportaalsite) - zoekmodule 

11. Meer informatie - links voor Nederland:

• Algemeen Nederlands Verbond van Reisondernemingen - A.N.V.R.
• Stichting Garantiefonds Reisgelden - homepage SGR.nl
• Stichting Garantiefonds Reisgelden - "controleer lidmaatschap"

12. Meer informatie - links voor Zuid-Afrika

• Southern Africa Tourism Services Association - SATSA
• Southern Africa Tourism Service Association - zoek een SATSA-lid
• Association of South African Travel Agents - ASATA
• Association of South African Travel Agents - zoek een ASATA-lid

13. Calamiteitenfonds Nederland

Naast de wettelijk verplichte verzekering tegen faillissement kunnen Nederlandse reisorganisaties ook vrijwillig aansluiten bij het Calamiteitenfonds. Een calamiteitenverzekering vergoedt de klanten als ze schade lijden ten gevolge van een calamiteit - een ramp dus (bv. zware overstroming, aardbeving, staatsgreep, enz.). Aansluiting bij het Calamiteitenfonds is geen verplichting.

• Klik hier voor meer informatie over het Nederlands Calamiteitenfonds.

(laatste update : 25 oktober 2011)

Dit artikel is o.a. gebaseerd op informatie die we gekregen hebben van Walter Vaerewijck (Antwerpen), journalist van Benelux Travel Express en expert aangaande illegalen op internet. Walter Varewyck was bovendien een Zuid-Afrika-kenner: hij ging regelmatig op studiereis naar Zuid-Afrika en hij had zelf enkele informatieve reiswebsites. Helaas: op 23 april 2010 is Walter plots overleden: een hartaanval werd hem fataal (hij was er nog maar 68). Hamba Kahle Walter!