In Zuid-Afrika is vrijdagochtend Frederik Van Zyl Slabbert overleden aan de gevolgen van een leverziekte. Twee jaar geleden had de 70-jarige Zuid-Afrikaanse oud-politicus al een hartaanval gekregen; sindsdien deed hij het kalmer aan, maar twee weken geleden werd hij bewusteloos opgenomen in het Milpark ziekenhuis in Johannesburg. Hij leed aan leverfalen en mocht van de dokters vorig weekend naar huis, in Johannesburg. Daar is hij rond 09u vrijdagochtend in het bijzijn van zijn naaste familie overleden.

Frederik Van Zyl Slabbert was een Afrikaner: hij was geboren in Pretoria op 2 maart 1940 en bracht zijn jeugdjaren door in Pietersburg, in de provincie Transvaal (Pietersburg en Noord-Transvaal zijn vandaag resp. Polokwane en Limpopo). Hij was kapitein van het schoolteam bij zowel cricket als rugby, maar voor zijn hogere studies trok hij 2.000 km meer naar het zuiden. Nabij Kaapstad, aan de Universiteit van Stellenbosch (dat toen dé Afrikaanstalige universiteit van Zuid-Afrika was), studeerde hij eerste theologie maar schakelde na 18 maanden over naar sociologie. Van Zyl Slabbert studeerde af in 1962 en kreeg een doctoraat in 1967. Intussen was hij ook lector sociologie aan drie universiteiten van de toenmalige Kaapprovincie: Stellenbosch, Rhodes University en Universiteit van Kaapstad. In 1973 werd hij hoofd van de faculteit sociologie van de Stellenbosch Universiteit.

Ten tijde van de blanke oligarchie in Zuid-Afrika - de apartheidsperiode - was de invloed van Frederik Van Zyl Slabbert en zijn Progressiewe Party - die later de Progressiewe Federale Party werd - eerder beperkt: de Nasionale Party had een absolute meerderheid, en de PP / PFP was de grootste parlementaire oppositie. In 1979 werd Frederik Van Zyl Slabbert voorzitter van de Progressiewe Federale Party, maar het belang van Van Zyl Slabbert in de geschiedenis van Zuid-Afrika situeert zich vooral vanaf 1985, voor Zuid-Afrika het begin van het einde van de apartheid. In 1986 stapte Frederik Van Zyl Slabbert uit de partijpolitiek: hij was naar eigen zeggen te zwaar ontgoocheld in het driekamerparlement van PW Botha (één parlement voor Blanken, één voor de Kleurlingen en één voor de Indiërs) en hij wilde daar niet aan meewerken, ook niet als officiële oppositiepartij. Van Zyl Slabbert was een no-nonsense politicus, en hij meldde zijn partij pas een uur vooraf dat hij tijdens een persconferentie zijn ontslag zou aankondigen. Helen Suzman, zijn blanke bondgenote in de anti-apartheidsstrijd, noemde zijn ontslag toen verraad, maar Van Zyl Slabbert wilde als parlementslid geen autoriteit geven aan de NP-regering. Hij kreeg tijdens zijn persconferentie het verwijt dat hij wel het verstand had van een politicus, maar niet de ballen. Hij reageerde met een quote die Zuid-Afrikaanse journalisten die erbij waren nooit vergeten: "ja, dat kan zijn, maar het probleem van Zuid-Afrika is dat we te veel politici hebben mét ballen, maar zonder verstand".

In 1985 reisde Frederik Van Zyl Slabbert met Zoeloe-leider Chief Mangosuthu Buthelezi (toen al voorzitter van de Inkatha Freedom Party) naar Lusaka, in Zambia. Tesamen met een aantal ANC'ers richtten ze de National Convention Movement op, een beweging die de blanke regering van de Nasionale Party moest overtuigen om te onderhandelen met alle groepen en bewegingen. De National Convention Movement faalde. Maar Van Zyl Slabbert gaf niet op, en in juli 1986 richtte hij samen met Alex Boraine (een oud-collega PFP-parlementslid) IDASA op: Institute for a Democratic Alternative for South Africa. Precies een jaar later ging IDASA met 60 invloedrijke blanke Zuid-Afrikanen naar Dakar (Senegal) voor gesprekken met het ANC (dat toen nog altijd verboden was in Zuid-Afrika). De blanke regering was officieel fel tegen de Dakar-gesprekken, maar de Nasionale Party maakte toch gebruik van de opening die Van Zyl Slabbert en zijn IDASA gemaakt hadden. In 1990 maakte toenmalig president FW de Klerk bekend dat het ANC ontbannen was, dat Nelson Mandela zou vrijgelaten worden en dat er in 1994 algemene verkiezingen zouden georganiseerd worden. Frederik Van Zyl Slabbert vond dat zijn doel bereikt was, en hij legde zich meer toe op zijn hobby - boeken schrijven - en zijn zakelijke belangen (o.a. zijn eigen zwart investeringfonds Khula). In 2002 werd hij door toenmalig president Thabo Mbeki gevraagd om een grondwetsherziening voor te bereiden die o.a. Afrikaners meer rechten moest geven, maar zijn voorstellen werden door de ANC-regering in stilte afgevoerd. In 2008 keerde Van Zyl Slabbert terug naar zijn alma mater: hij werd kanselier van de Universiteit van Stellenbosch. Maar een jaar later kreeg hij een hartaanval, en nadat hij een pacemaker had gekregen had hij nog enkel tijd voor zijn vrouw Jane en zijn twee kinderen Tania en Riko (uit zijn eerder huwelijk). Frederik Van Zyl Slabbert wordt bij veel Afrikaners beschouwd als een verrader van het Afrikanervolk omdat hij, bij de machtsoverdracht die hij mee voorbereid had, geen waarborgen had gekregen voor Afrikaner-rechten zoals een eigen thuisland. Maar hij is altijd zijn eigen principes trouw gebleven. En het is tenslotte niet zijn fout dat het ANC van Nelson Mandela op goed 15 jaar tijd verworden is tot een partij van geldverspillers en corrupte zakkenvullers. Het regenboog-ideaal van Nelson Mandela is in Zuid-Afrika verder weg dan ooit: dat zal blijken op 11 juli 2010, als 's avonds laat de lichten van Soccer City gedoofd worden en het WK Voetbal tot de geschiedenis behoort. Vanaf 12 juli zullen zwarte Zuid-Afrikanen het African National Congress herinneren aan de vele beloftes zoals huizen en werk voor iedereen.

14 mei 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl