Eskom, de Zuid-Afrikaanse staatsmaatschappij voor elektriciteit, heeft bij bij Nersa, de Zuid-Afrikaanse energieregulator, een meerjarenplan voor de energieprijs ingediend. Economen hadden de Zuid-Afrikanen al verwittigd dat de prijsverhoging enorm zal zijn omdat Eskom de laatste jaren geen noodzakelijke prijsverhogingen doorgevoerd heeft en bovendien te kampen heeft met financieel wanbeleid. Maar de schok die Zuid-Afrika woensdag te verwerken kregen was toch enorm. Eskom heeft twee tariefplannen ingediend en het is nu aan de energieregulator om te kiezen tussen de pest en de cholera. Want feit is dat elk van de twee voorgestelde prijsverhogingen alle Zuid-Afrikanen hard zullen treffen - burgers én bedrijven. Het eerste plan voorziet een enorme prijsverhoging op 1 april 2010 met 146%, gevolgd door twee kleine prijsverhogingen van 12% in 2011 en 2012. Een tweede tariefplan voorziet een prijsverhoging met 45% gedurende drie opeenvolgende jaren. In beide gevallen zal de elektriciteit in Zuid-Afrika in 2012 drie keer meer kosten dan vandaag.

Energieregulator Nersa zal nu op 29 oktober 2009 een oproep in het Zuid-Afrikaans staatsblad laten publiceren waarin het de mening vraagt aan burgers en bedrijfsleiders over de geplande prijsverhogingen. Dan volgen in principe enkele openbare zittingen in de provincie Gauteng, op 20, 21 en 22 januari 2010. Maar als Nersa veel reacties krijgt op de oproep van 29 oktober 2009 zullen er in heel Zuid-Afrika informatievergaderingen gehouden worden. Nersa zal in elk geval op 24 februari 2010 bekendmaken welk van de twee voorstellen het goedkeurt, maar waarnemers vermoeden dat het de driejaarlijkse verhoging met telkens 45% zal worden. De eerste verhoging van het andere plan is een prijsverhoging op 1 april 2010 met146% (dus van 0,33 Rand naar 0,81 Rand) en dat zal de inflatie veel te negatief beïnvloeden. De Zuid-Afrikanen mogen zich dus voorbereiden op een stijging van één kwu (kilowattuur) van 0,33 Rand (0,03 euro) vandaag naar 0,48 Rand (0,44 Euro) in 2010, naar 0,69 Rand (0,64 Euro) in 2011 en naar 0,99 Rand (0,91 Euro) in 2012.

De reden voor die enorme prijsstijging is een gevolg van jaren wanbeleid bij Eskom. Niettegenstaande Eskom een monopoliepositie heeft voor elektriciteit slaagt ze er niet in om -naar westerse normen- normale dienst te leveren. Massale stroompannes komen vaak voor in Zuid-Afrika. Die stroomonderbrekingen hebben een dubbele oorzaak: enerzijds heeft Eskom de controle verloren op de leveringen van steenkool die het nodig heeft voor haar klassieke steenkoolcentrales. En anderzijds heeft Eskom geen rekening gehouden met de stijgende vraag naar elektriciteit wegens de economische groei en de verhoging van de levensstandaard. Bovendien heeft Eskom de laatste jaren geweigerd om de stijging van de eigen directe kosten (zoals loonkosten en grondstofprijzen) door te rekenen aan de eindgebruiker. Voor Eskom was die economische logica geen absolute noodzaak want de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler draaide toch op voor het verlies. Gevolg: Eskom moet nog een kapitaalsherschikking van maar liefst 80 miljard Rand (7,26 miljard euro) doorvoeren... Om aan de stijgende elektriciteitsvraag te kunnen voldoen moeten er in Zuid-Afrika dus dringend energieleveranciers bijkomen. Energieregulator Nersa heeft al enkele dossiers van privé-maatschappijen die energie willen leveren, maar niemand wil dat doen omdat ze niet kunnen concurreren tegen de onrealistische prijzen die Eskom vandaag hanteert.

Ulrich Joubert, econoom van Kruger International, zegt dat de prijsverhoging de inflatie in Zuid-Afrika opnieuw boven de 6% zal jagen. Bedrijven zullen hun eindprijzen immers moeten aanpassen - of wellicht elders besnoeien, bv. op tewerkstelling. Mike Schüssler van economists.co.za wil dat er gezocht wordt naar een derde piste omdat Zuid-Afrika nog altijd in een recessie zit en de voorgestelde prijsverhoging buitenlandse investeringen in Zuid-Afrika zal afschrikken. Beide economen krijgen sneller gelijk dan ze dachten: Rio Tinto, de derde grootste mijngroep ter wereld, maakte donderdagavond bekend dat het zijn plannen om een aluminiumsmelterij in Coega (een nieuw industrieel gebied nabij Port Elizabeth) te bouwen definitief opgeeft. Rio Tinto had het project vorig jaar al bevroren tot 2015 wegens de vele stroompannes in Zuid-Afrika. Vandaag maakt het bekend dat de aangekondigde prijsverhoging er te veel aan is. Door de jarenlange laksheid van het Eskom-bestuur verliest Zuid-Afrika dus een buitenlandse investering van 2,6 miljard dollar.

Eskom is de nationale elektriciteitsmaatschappij van Zuid-Afrika. De maatschappij werd in 1923 opgericht, toen met een tweetalige benaming: Escom / Evkom, resp. Electricity Supply Commission en Elektrisiteitsvoorsieningskommissie. In 1986 werden de twee acroniemen samengevoegd tot Eskom. Sedert 1995 is Engels de enige voertaal bij Eskom.

• Eskom
• Nersa - National Energy Regulator of South Africa
• "Zuid-Afrika krijgt Vlaamse windturbines" (infozuidafrika 12/09/2009)
• Economists.co.za ("think globally, act locally")
• Kruger International (Kruger Internasionaal)
• Bloomberg.com over Rio Tinto
• Homepage van Coega
• "Kragonderbreking" - lyriek op Afrikaansnet.co.za

15 oktober 2009 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl