Tijdens het eerste kwartaal van 2010 is de Zuid-Afrikaanse werkloosheid gestegen tot 25,2%, wat 0,9% meer is dan tijdens het laatste kwartaal van 2009. Dat heeft Statistics SA - de officiële Statistiekendienst van Zuid-Afrika - dinsdag bekendgemaakt via de driemaandelijkse Quarterly Labour Force Survey (QLFS). Op 31 maart 2010 waren er 12.803.000 Zuid-Afrikanen die een full time of part time job hadden. Op die dag bedroeg het aantal werklozen in Zuid-Afrika 4.310.000, op een beschikbare arbeidspopulatie van 17.113.000. Er zijn nog eens 1.839.000 Zuid-Afrikanen die eigenlijk ook werkloos zijn maar die geen werk meer zoeken en daarom in de tabellen staan als zgn. discouraged work seekers. Het totale aantal Zuid-Afrikanen in de leeftijdscategorie 15-64 bedraagt momenteel 31.350.000 (50/50 mannen/vrouwen). Zuid-Afrika kent geen leerplicht (of schoolplicht) zoals wij en daarom is de leeftijd waarin men werkloos kan zijn bepaald op 15j-64j. Wie school loopt of wie studeert kan uiteraard (nog) niet in de werkloosheidsstatistieken terecht komen. Volgens Masiteng (Stats SA) is de werkloosheid het grootst in de leeftijdscategorie 15-24 en het laagst bij de 55- tot 64-jarigen. Volgens Kefiloe Masiteng van Stats SA steeg de werkloosheid tijdens de eerste drie maanden van 2010 bij alle Zuid-Afrikaanse bevolkingsgroepen behalve bij de Indiërs. Als de statistieken per provincie bekeken worden noteerden enkel de West-Kaap en KwaZulu-Natal een daling van de werkloosheid en steeg de werkloosheid het felst in de provincies Limpopo en Gauteng.

Aantal tewerkgestelden, opgesplitst volgens sectoren:

• 2.825.000 : Handel (Trade) (-6,5% tegenover dezelfde periode in 2009)
• 2.657.000 : Gemeentelijk + sociale sector (Community and Social services) (+0,2%)
• 1.709.000 : Industrie (Manufacturing) (-9,2%)
• 1.633.000 : Financiële sector (Finance) (-5,3%)
• 1.169.000 : Privé-tewerkstelling in huishoudens (Private households) (-10,0%)
• 1.021.000 : Bouwsector (Construction) (-9,3%)
• 767.000 : Transport (transport) (+1,3%)
• 650.000 : Landbouw (Agriculture) (-11,9%)
• 296.000 : Mijnindustrie (Mining) (-11,1%)
• 70.000 : Overige nutsbedrijven (Utilities) (-30,0 %)

Heel opvallend is dat de bouwsector zwaar moet inleveren: de tewerkstelling ging er 9% achteruit tijdens jan-febr-maart 2010. Volgens Zuid-Afrikaanse economen is de verklaring hiervoor dat er de afgelopen jaren - en zeker in 2009 - massaal gebouwd werd aan voetbalstadions, luchthavens, hotels en wegeninfrastructuur voor de Wereldbeker voetbal die op 11 juni begint, maar dat veel van die grote werken nu af zijn. Een alternatief voor die massale tewerkstelling is er niet, tenzij bij de Gautrain (de eerste hogesnelheidstrein van Zuid-Afrika) waarvan de eerste trajecten bijna gereed zijn. In 2004 had de Zuid-Afrikaanse regering een tienjarenplan opgemaakt dat de toenmalige werkloosheidsgraad van 28% moest halveren tegen 2014. De cijfers van begin 2010 (25,2%) maken duidelijk dat dit streefcijfer een utopie is. Econoom Lumkile Monde van Industrial Development Corporation is ontgoocheld, en hij verklaart het het jobverlies in zijn sector door de sterke Rand. De wisselkoers Euro/Rand is inderdaad in het voordeel van de Rand aan het evolueren, wat export uit Zuid-Afrika duurder maakt). "Uit onze interne gegevens blijkt duidelijk dat onze export het laat afweten", aldus nog IDC-economist Lumkile Monde, die ook zei dat hij op het terrein weinig merkt van het "Industrial Policy Action Plan van Rob Davies, Zuid-Afrikaans minister van Handel en Nijverheid. Ook Monde's collega Azar Jammine, econoom bij Econometrix, ziet geen verbetering op lange termijn. "De Zuid-Afrikaanse economie wordt technologischer en we hebben daarom nood aan goed geschoolde werkkrachten", aldus Jammine. "De klok terugdraaien kan economisch niet, en we kunnen niet anders dan vaststellen dat Zuid-Afrika qua scholing en opleiding achteruit gaat", aldus nog Econometrix-econoom Azar Jammine. Geoff Doidge, Zuid-Afrikaanse minister van Openbare Werken heeft inmiddels verlenging aangekondigd van een aansporingstoelage van 50 Rand (5 Euro) per dag voor lokale overheden die arbeidsintensief werk scheppen.

Werkloosheidsgraad en tewerkstellingsgraad, opgeplitst per bevolkingsgroep (gegevens eerste kwartaal 2010):

Niettegenstaande de apartheid officieel afgeschaft werd in 1994 - en in de praktijk al verdwenen is sedert 1990 - berekent Statistics SA de werkloosheid ook volgens de ‘oude' rassenclassificatie. Daaruit blijkt dat de werkloosheidsgraad bij blanken het laagst is, maar dat die bevolkingsgroep tijdens het eerste kwartaal van 2010 wel de meeste jobs verloor.

• Zwarten : 29,7 % werkloos - tewerkstellingsgraad 51,2 %
• Kleurlingen : 21,8 % werkloos - tewerkstellingsgraad 65,4 %
• Indiërs : 9,2 % werkloos - tewerkstellingsgraad 58,9 %
• Blanken : 6,1 % werkloos - tewerkstellingsgraad 69,5 %

Werkloosheidsgraad en tewerkstellingsgraad, opgeplitst volgens de 9 Zuid-Afrikaanse provincies (gegevens eerste kwartaal 2010):

• KwaZulu-Natal : 19,3 % werkloos - tewerkstellingsgraad 46,7 %
• West-Kaap : 20,3 % werkloos - tewerkstellingsgraad 68,2 %
• Noord-West : 26,3 % werkloos - tewerkstellingsgraad 48,0 %
• Limpopo : 26,8 % werkloos - tewerkstellingsgraad 37,2 %
• Gauteng : 27,1 % werkloos - tewerkstellingsgraad 70,6 %
• Vrijstaat : 27,2 % werkloos - tewerkstellingsgraad 56,4 %
• Noord-Kaap : 27,8 % werkloos - tewerkstellingsgraad 52,3 %
• Mpumalanga : 29,3 % werkloos - tewerkstellingsgraad 54,0 %
• Oost-Kaap : 29,8 % werkloos - tewerkstellingsgraad 43,9 %

Meer informatie:

• Bron: Statistics South Africa, Quarterly Labour Force Survey (QLFS) Quarter 1, 2010 (Statistiekendienst Zuid-Afrika, Arbeidsgegevens eerste kwartaal 2010)
• "Economie van Zuid-Afrika verloor 870.000 jobs in 2009" - ons artikel van 09/02/2010
• ons topic "economie Zuid-Afrika"

4 mei 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl