Op maandag 16 november (met herhaling op dinsdag 17 november) zendt de VPRO in Tegenlicht een eigen reportage uit over de Wereldbeker Voetbal 2010. Of beter: over de manier waarop de FIFA met de winst gaat lopen en Zuid-Afrika achterlaat met de schulden, zoals de afbetaling van dure infrastructuurwerken. Typisch voorbeeld daarvan is het nieuwe voetbalstadion van Kaapstad, het Cape Town Stadium - dat tot enkele weken geleden nog het Green Point Stadium heette. Dat splinternieuwe voetbalstadion werd niet gebouwd in een omgeving waar zijn potentiële supporters wonen, nl. de Kaapse Vlakte (Cape Flats - The Flats voor de Capetonians). Nee, op uitdrukkelijk verzoek van Sepp Blatter van de FIFA koos Zuid-Afrika voor de strandwijk Groenpunt: vlakbij het exclusieve Waterfront, Kampsbaai, Clifton, Seepunt, Bantrybaai, enz. Dat levert de FIFA prachtige helicopterbeelden op, maar Zuid-Afrika zit nog jaren met een financiële kater. Na het WK2010 gaat geen enkele Kaapse voetbalploeg het stadion immers als thuisstadion gebruiken omdat het niet op wandelafstand ligt voor de honderdduizend potentiële toeschouwers en er ook geen treinverbinding is tussen Groenpunt en de Kaapse Vlakte. Ook voor wedstrijden van Bafana Bafana, het nationaal Zuid-Afrikaans voetbalelftal zal het Cape town Stadium weinig gebruikt worden want voor interlands is er een beurtrol tussen de grote steden. En de Westelike Provinsie (Western Province), het rugbyteam van Kaapstad, wil ook niet van Nuwelands (Newlands) naar Groenpunt verhuizen.

De VPRO-documentaire toont aan hoe de Zuid-Afrikanen zich keer op keer lieten doen door de FIFA. Of beter, hoe handig de FIFA het speelt en hoe verregaand hun invloed via uiterst strenge contracten wel was. Zo mogen er bv. geen foodmama's of hamburgerkramen staan in de omgeving van de stadions omdat MacDonalds één van de hoofdsponsors is. Om de nominatie te winnen werden de kosten dramatisch onderschat en de inkomsten schromelijk overschat. Het WK2010 zou een de werkgelegenheid bevorderen en de armoede bestrijden, bijna uitsluitend ten gunste van de "previously disadvantaged people" (sedert 1994 de politiek correcte term voor niet-blanken). Uiteindelijk zal blijken dat de extra werkgelegenheid maar tijdelijk was want de grootste bouwprojecten, de voetbalstadions, zijn bijna afgewerkt en de tijdelijke bouwvennootschappen zullen ontbonden worden. Tegenlicht VPRO onderzoekt de kansen en mogelijkheden van de "previously disadvantaged people" die hun WK2010-inkomen uit de informele sector moeten halen: verkopers, transportbedrijfjes, Bed & Breakfast initiatieven in townships, arts en crafts handelaars, zelfbenoemde gidsen en andere vindingrijke ondernemers. Tegenlicht bestudeerde de contracten die de FIFA gesloten heeft met de regering en met lokale besturen over de stadions, de fanparken en hun omgeving, en het verdict is hard: de wereldvoetbalorganisatie beheert de complete inkomstenketen van de World Cup: tickets, accommodatie, transport, marketing, vergunningen, tv-rechten en alle activiteiten in en om de stadions. En de dure investeringen, nodig om die winsten te maken, zijn voor het gastland. Slechts één voorbeeld: via het exclusief boekingsagentschap Match vraagt de FIFA aan hotels en gastenhuizen maar liefst 30% commissie als ze met hen willen samenwerken. Toch proberen enkele inwoners uit de townships rond Kaapstad zich via de creativiteit van de informele economie te verzetten tegen het harde, Westerse businessmodel van de FIFA.

Tegenlicht (VPRO): maandag 16 november 2009, om 20u05 op Ned 2
Tegenlicht (VPRO): dinsdag 17 november 2009, om 15u05 op Ned2 (herhaling)

• Nu reeds te zien: verkorte Engelstalige versie Trade Mark 2010 (13 min Youtube)
• Lees de eigen VPRO-informatie over Tegenlicht - Trademark WK2010
• Uitzending Gemist (1)
• Uitzending Gemist (2)
• Ons algemeen topic over de Wereldbeker Voetbal

10 november 2009 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl