King Shaka International Airport: het klinkt indrukwekkend, zeker voor wie de geschiedenis van Zuid-Afrika kent en alle respect heeft voor Shaka Zulu, de grootste Zoeloe-koning ooit. King Shaka is de naam van de nieuwe luchthaven van Durban (hoofdstad van de provincie KwaZulu-Natal) die op 1 mei 2010 open gaat. Eén dag vroeger, op 30 april 2010, sluit DUR, de oude luchthaven van Durban. Tijdens die nacht verhuist heel de luchthaven van 18 km ten zuiden van Durban naar La Mercy, 40 km ten noorden van Durban. Alhoewel: ‘verhuizen' is niet echt het juiste woord want de oude luchthaven van Durban (IATA code DUR, ICAO code FADN) wordt gesloten en tegelijkertijd gaat er een nieuwe luchthaven open, zo'n 55 km verder. King Skaha International Airport (KSIA) is een futuristische luchthaven die de oude luchthaven op alle gebied overklast. En dat mag ook wel, met een prijskaartje van 8,5 miljard Rand (858 miljoen Euro). Jawel: bijna één miljard Euro voor een nieuwe luchthaven.

De nieuwe luchthaven KSIA King Shaka International Airport in La Mercy zal dienst doen voor zowel binnenlandse vluchten als internationale vluchten, maar de luchthaven is nu al betwist. De ‘oude' luchthaven - we noemen ze nu even 'Louis Botha', de naam die DUR-luchthaven had tot 1994 - voldoet immers nog steeds alle eisen die de internationale luchtvaartvereniging IATA stelt. Meer zelfs: voor de meeste passagiers - en zeker voor toeristen - is ‘Louis Botha' handiger dan King Shaka, want 'Louis Botha' ligt dichter bij de stad Durban. Maar veel belangrijker is dat Durban eigenlijk geen nieuwe luchthaven nodig had: volgens luchtvaartanalysten zou 'Louis Botha' pas tegen 2035 verzadigd zijn. Het enige probleem dat Louis Botha wel heeft, is de startbaan: die is 'maar' 2.440m lang. En dat is wel voldoende om een volgeladen Boeing 747 met half lege brandstoftanks te laten landen, maar te weinig om een volgeladen Boeing 747 met volle brandstoftanks én volle cargo-lading te laten opstijgen - ook al ligt Louis Botha op zeeniveau. En uiteraard kan de nieuwe Airbus A380 ook niet opstijgen vanop Louis Botha. In plaats van Louis Botha tegen 2035 uit te breiden koos luchthavenbeheerder ACSA voor de bouw van een nieuwe luchthaven. En die moest er niet komen tegen 2035, het verzadigingspunt van Louis Botha: ACSA maakte handig gebruik van de euforie die al jaren in Zuid-Afrika heerst omdat het de Wereldbeker Voetbal mag organiseren, en het overhaalde de regering om naast enkele nieuwe voetbalstadions ook maar meteen een nieuwe luchthaven te bouwen. In september 2007 werd begonnen met de bouw van King Shaka en de deadline was 11 juni 2010, het begin van het FIFA WK 2010 in Zuid-Afrika. Die deadline is dus gehaald, want op 30 april 2010 sluit Louis Botha en op 1 mei 2010 opent King Shaka. Tijdens de eerste fase is de nieuwe luchthaven van Durban voorzien op 7,5 miljoen passagiers op jaarbasis, of bijna het dubbele van de oude luchthaven. Men ziet het inderdaad groots in Durban.

En toegegeven, King Shaka is groot: een runway van 3.700m, de totale oppervlakte van de start-en landingsbaan + runways + tarmac bedraagt 400.000 m² en het terminal gebouw is 103.000 m² groot. Er zijn 16 sluizen (luchtbruggen tussen het terminalgebouw en de vliegtuigdeuren), er zijn 6.500 parkeerplaatsen (waarvan 750 voor huurauto's), 52 check-in counters en 50 shops. En dat allemaal om een luchthaven te vervangen die 4,3 miljoen passagiers heeft: de investering van 858 miljoen had ongetwijfeld beter kunnen besteed worden, bv. aan onderwijs of aan woningbouw. ouis Botha (DUR), de oude luchthaven van Zuid-Afrika, heeft momenteel 4,3 miljoen passagiers per jaar: veel te weinig om een nieuwe luchthaven te verantwoorden. Zelfs een uitbreiding van Louis Botha was daarmee niet verantwoord. King Shaka opent meteen met een capaciteit van 7,5 miljoen passagiers op jaarbasis, en het meerjarenplan voorziet zelfs een maximum van 45 miljoen passagiers per jaar tegen 2060: dan zou ook de tweede startbaan in gebruik genomen worden. Maar King Shaka gaat die aantallen nooit halen, integendeel zelfs: het is niet omdat een luchthaven technisch in staat is om volle 747's te laten opstijgen, dat die er ook komen. Alle luchtvaartmaatschappijen die momenteel op Zuid-Afrika vliegen zijn het unaniem eens: Durban kan niet concurreren tegen Kaapstad en Johannesburg die eigenlijk de twee enige échte internationale luchthavens van Zuid-Afrika zijn. Luchtvaartanalysten vinden King Shaka daarom een luxe-project dat zal moeten afbetaald worden door alle toeristen die Zuid-Afrika bezoeken en door alle Zuid-Afrikanen die een binnenlandse vlucht in Zuid-Afrika nemen. Luchthavenbeheerder ACSA heeft bij de Zuid-Afrikaanse prijsregulator een verhoging van de luchthaventaksen gevraagd, maar die werd in eerste geweigerd. Het ziet er dus naar uit dat de huidige luchthaventaksen in Zuid-Afrika niet zullen volstaan om King Shaka af te betalen en dus zal de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler moeten opdraaien voor de zware lening die luchthavenexploitant ACSA is aangegaan om een super-luchthaven te bouwen.

Volgens Colin Naidoo, woordvoerder van ACSA, was Durban te klein geworden wegens het stijgend aantal binnenlandse vluchten. Hij meent ook dat de nieuwe luchthaven enkele internationale luchtvaartmaatschappijen zal aantrekken. Het Zuid-Afrikaans toerisme-vaktijdschrift Tourism Update heeft alle huidige en potentiële gebruikers van de oude (en de nieuwe) luchthaven van Durban gevraagd of dat klopt, en ze zijn allen unaniem: de oude luchthaven is best aangenaam, ze kon nog twintig jaar meegaan én de regio Durban heeft geen potentieel als permenente, internationale luchthaven.

• Desmond O'Connor, directeur van de Zuid-Afrikaanse lagekostenmaatschappij 1time: "de kostprijs van deze nieuwe luchthaven moet betaald worden door de gebruikers, dus door de luchtvaartmaatschappijen en de passagiers, en dus moet ACSA de tarieven wel verhogen."
• Stephen Forbes, directeur van British Airways Zuid-Afrika: "we herbekijken onze internationale routes regelmatig, en tot 1999 vlogen we inderdaad vier keer per week van Londen naar Durban. Maar de markt is sindsdien gewijzigd en er is volgens ons in de provincie KwaZulu-Natal onvoldoende potentieel voor een route Londen-Durban-Londen. We hebben nu twee hubs, nl. Johannesburg en Kaapstad, en een netwerk aan binnenlandse vluchten: dat volstaat voor British Airways Zuid-Afrika."
• David Ryan, manager van Cathay Pacific Zuid-Afrika: "er zijn voldoende binnenlandse vluchten die aansluiten op onze route Hong Kong-Johannesburg en we zien geen reden om die te wijzigen naar Durban."
• Gidon Novick van Comair Zuid-Afrika (Comair is een franchise van British Airways en organiseert binnenlandse vluchten in Zuid-Afrika): "de bestaande luchthaven was voor ons nog meer dan voldoende in orde, ook als het aantal passagiers zou stijgen. Ik denk niet dat er iemand écht gelooft dat een nieuwe luchthaven nu al nodig was, maar goed: we zullen King Shaka steunen zo goed we kunnen. We gaan bv. vanuit Lanseria wel twee extra vluchten op Durban inleggen, maar we hebben geen plannen om onze capaciteit op Johannesburg-Durban te vergroten."
• Nikos Kardassis, CEO van de Indische luchtvaartmaatschappij Jet Airways: "op 14 april 2010 introduceren we onze dagelijkse verbinding tussen Mumbai en Johannesburg: dat is overigens onze allereerste bestemming in Afrika. Niettegenstaande de meeste Zuid-Afrikaanse Indiërs in en rond Durban wonen, hebben we toch voor Johannesburg gekozen omdat er te weinig potentieel is voor een dagelijkse vlucht Mumbai-Durban en omdat het Zuid-Afrikaans bedrijfsleven in en rond Johannesburg gevestigd is."

Colin Naidoo van luchthavenexploitant ACSA hoopt op inspanningen vanwege de toeristische dienst van KwaZulu-Natal om de provincie te promoten als toeristische bestemming zodat de luchthaven King Shaka meer passagiers trekt. Dat er in luchtvaart meer nodig is dan zo'n wishful thinking bewijst de nieuwe luchthaven van Nelspruit, hoofdstad van de provincie Mpumalanga. Zo'n tien jaar geleden heeft men daar ook geïnvesteerd in een nieuwe luchthaven, nabij Hazyview. De 'oude' luchthavens van Nelspruit en van Skukuza (de enige luchthaven in het Krugerpark) werden gesloten voor commerciële vluchten en vervangen door één moderne luchthaven in Hazyview - een prachtige luchthaven die 'tropisch Afrika' aanvoelt overigens. En ook voor Nelspruit had exploitant ACSA gehoopt dat Kruger Mpumalanga International Airport internationale vluchten zou hanteren: KMIA ligt immers veel dichter bij de drie belangrijkste toeristische aantrekkingspunten van de regio, nl. het Nationaal Krugerpark, de exclusieve privé-wildparken (de private game lodges) en de Panoramaroute. Maar internationale luchtvaartmaatschappijen namen geen risico en bleven bij het 350 km verder gelegen Johannesburg als luchthaven, ook voor toeristen. Kruger Mpumalanga International Airport heeft nog steeds geen internationale - laat staan intercontinentale - vluchten.

Bovendien kreeg ACSA tegenkanting vanuit onverwachte hoek. SANRAL, South African National Roads Agency, opent namelijk op 1 mei 2010 (de openingsdatum van de nieuwe luchthaven) een nieuw tolhek op één kilometer van de ingang van de nieuwe luchthaven. La Mercy wordt geen dure tolweg: het introductietarief zou 4 Rand voor auto's zijn, en 16 Rand voor autocars (aan de wisselkoers van vandaag resp. 0,40 Euro en 1,60 Euro). Maar toch is vooral de Zuid-Afrikaanse reissector niet opgezet met het concept van een tolweg, zo dicht bij een luchthaven. Linda Pampallis, CEO van Thompsons Africa (één van de grootste Zuid-Afrikaanse touroperators): "de nieuwe luchthaven ligt echt ver van de stad", zegt ze, "en de afstand tussen centraal-Durban en de luchthaven is door de verhuis vergroot van 18 km naar 40 km. En nu komt er dus nog extra tijdverlies voor toeristen bij omdat ze moeten aanschuiven aan een tolhek". Ook Horst Achtzehn van vakantiepark-uitbater Caraville Travel vindt het belachelijk: "als er echt een indirecte belasting moest komen voor de toegangsweg naar de luchthaven, waarom heeft men dan de parkings niet een beetje duurder gemaakt?" Praven Naidoo, één van de grootste incoming agents voor Indische toeristen: "Durban krijgt met de nieuwe tolweg vlakbij de luchthaven een toerist-onvriendelijk imago, en Durban is al niet erg geliefd bij touroperators wegens zijn onvriendelijke parkeer-politiek ten opzichte van reisbussen. Bovendien kunnen we niet concurreren tegen Kaapstad, dat aan toeristen de Tafelberg, Robbeneiland, Kaappunt en Kaap de Goede kan bieden."

ACSA, Airports Company South Africa, werd opgericht in 1993 als een vennootschap van publiek recht. De Zuid-Afrikaanse staat was aanvankelijk de enige aandeelhouder, maar in 1998 werd 20,2% van de aandelen verkocht aan het Italiaanse Aeroporti di Roma. De Zuid-Afrikaanse staat is met 75,6% nog steeds de hoofdaandeelhouder; de overige 4,2% van de aandelen zijn verdeeld onder zgn. Zuid-Afrikaanse empowerment firma's - maatschappijen met een zwart bestuur: G10 Investments, Telle Investments, Pybus Thirty-34, Up-Front Investments 64 en Lexshell 342 Investments Holdings. ACSA is een rendabele maatschappij, en tijdens de laatste vijf jaar betaalde het 2 miljard Rand (200 miljoen Euro) dividend uit. En dat is exclusief de 1,3 miljard Rand (130 miljoen Euro) luchthaventaksen die ACSA van 2005 tot 2009 ontvangen heeft en die het volledig doorstort naar de Zuid-Afrikaanse minister van Vervoer. De reden waarom ACSA rendabel is, is simpel: het heeft de tien grootste en belangrijkste luchthavens van Zuid-Afrika in beheer zodat het een monopolie heeft voor de commerciële luchtvaart in Zuid-Afrika. Low cost carriers (lagekosten maatschappijen) hebben dus geen alternatieven (tenzij de luchthaven Lanseria, Johannesburg) en ze moeten de landingsrechten en de handling kosten betalen die ACSA hen vraagt. Bovendien moet ACSA geen buitenlandse concurrenten vrezen: daarvoor zijn de afstanden in Zuid-Afrika en Zuidelijk Afrika te groot. Wie op reis naar Zuid-Afrika wil, verkiest immers de luchthavens van Johannesburg of Kaapstad, en niet een luchthaven met goedkopere luchthaventaksen, zoals bv. Windhoek (hoofdstad van Namibië) of Harare (hoofdstad van buurland Zimbabwe).

• Homepage King Shaka International Airport (aparte webpagina van luchthavenexploitant ACSA)
• King Shaka International Airport maakt deel van het globale Dube TradePort
• Ons topic "luchthavens Zuid-Afrika"

13 april 2010 - http://www.infozuidafrika.be - http://www.infozuidafrika.nl

De vertrekhal van King Shaka International Airport tijdens de proefdag.

Op enkele kilometers van de Indische Oceaan werd een nieuwe luchthaven gebouwd.

Een computerschets van King Shaka International Airport.

De nieuwe verkeerstoren van King Shaka International Airport.

Vanaf 30 april 2010 is dit nostalgie voor miljoenen toeristen en Zuid-Afrikanen: wandelen van het vliegtuig naar de aankomsthal van 'Louis Botha', de oude luchthaven van Durban.