Angie Motshekga, Zuid-Afrikaans minister van Basisonderwijs, heeft donderdag de resultaten bekendgemaakt van de eindexamens voor Graad 12 (laatste jaar Middelbaar Onderwijs) van 2009. Dat zijn de zgn. matric results - slaagsyfers matriek - die elk jaar voor heel Zuid-Afrika gepubliceerd worden. Voor het schooljaar 2009 is maar 60,6% van de matriekstudenten geslaagd in het eindexamen, een achteruitgang met 1,9% tegenover 2008: toen haalde nog 62,5% minstens een getuigschrift. En 2008 was al slechter dan 2007, toen nog 65,2% van de MO-leerlingen geslaagd was. De zwarte krant The Sowetan is het duidelijkst: "National Disaster: almost 220.000 matric pupils fail".

Volgens Duncan Hindle, directeur-generaal van het Zuid-Afrikaans departement van Onderwijs, namen er in totaal 551.940 scholieren deel aan hun matriek-examen. Daarvan behaalden 109.697 leerlingen (= 19,8%) de ‘bachelor pass' die toegang geeft tot universitair onderwijs: een lichte vooruitgang tegenover de 19,5% van 2008. Maar dat is meteen het enige positieve van de 2009-resultaten. In totaal haalden 417 scholen een 100% slaagpercentage; 23 van die 417 scholen behoren tot de ‘lowest poverty ranking' scholen. 217.355 leerlingen zijn niet geslaagd, en missen dus hun National Senior Certificate - tenzij ze het tijdens de herexamens in maart 2010 beter doen. Voor Wiskunde haalde 28% van de leerlingen 40% of meer (in 2008 haalde 30% van de leerlingen die 40%), en voor Wetenschappen haalde 50% van de leerlingen de 40%-grens. Er zijn 18 scholen waar geen enkele leerling in Graad 12 geslaagd is: 9 scholen in de provincie Limpopo, vier in KwaZulu-Natal, drie in de Oost-Kaap, 1 in Noord-West en 1 in Gauteng.

Per provincie ziet het resultaat er zo uit:

• West-Kaap (Western Cape): 75,7% geslaagd, tegenover 78,4% in 2008 en 85% in 2004.
• Gauteng (Gauteng): 71,8% geslaagd, tegenover 76,4% in 2008
• Vrijstaat (Free State): 69,4% geslaagd, tegenover 71,8% in 2008
• Noord-West (North-West): 68% geslaagd, tegenover 67,5% geslaagd in 2008
• KwaZulu-Natal (KwaZulu-Natal): 61,1% geslaagd, tegenover 57,6% in 2008
• Noord-Kaap (Northern Cape): 61,3% geslaagd, tegenover 72,7% in 2008
• Oost-Kaap (Eastern Cape): 51% geslaagd, tegenover 50,6% in 2008
• Limpopo (Limpopo): 48,9% geslaagd, tegenover 54,3% in 2008
• Mpumalanga (Mpumalanga): 45,9% geslaagd, tegenover 49,8% in 2008

Voor professor Brian O'Connell, rector van de University of the Western Cape, is het slechte resultaat van 2009 geen verrassing. Hij noemde meerdere oorzaken op: Onderwijs stond in 2009 niet op de politieke agenda, het grootste deel van onderwijzend personeel beseft nog steeds niet welke belangrijke taak ze hebben en welke voorbeeldfunctie ze zijn en er was geen betrokkenheid van belangrijke spelers zoals de ouders en de woongemeenschappen. Maar professor O'Connell was vooral scherp voor de leerlingen, die hij een gebrek aan inzet en interesse verwijt. "Als leerlingen écht zouden leren en opletten tijdens de les kunnen én moeten leraars de kwaliteit verhogen, aldus O'Connell. Zijn slotconclusie is duidelijk: "we need a ‘cultural change' in how the nation understands education."

Analist Graeme Bloch, die het onderwijsdossier voor de Development Bank of Southern Africa volgt, gaat daarmee akkoord. "De resultaten van Graad 12 wijzen op problemen in heel ons onderwijssysteem", aldus Bloch, die tevreden is dat de minister van Basis-Onderwijs toegegeven heeft dat de scholen meer steun alsook meer controle moeten krijgen.
De opmerkelijk vooruitgang van de provincie KwaZulu-Natal is volgens Thobile Ntola, de voorzitter van SADTU (de vakbond "SA Democratic Teachers' Union") te danken aan de invoering van het zaterdagonderwijs in een aantal scholen van die provincie. Maar de grootste oppositiepartij, The Democratic Alliance', zegt dan weer dat uitgerekend die SADTU-vakbond in een andere provincie het tegenovergestelde gedaan heeft. De provincie Gauteng noteert een achteruitgang van 4,6% en volgens de DA werd dat veroorzaakt door illegale stakingen en wegblijf-acties van het onderwijzend personeel. "Sommige leraars hebben niet eens hun volledig leerpakket afgehandeld", aldus DA-woordvoerder Khume Ramulifho. Hij verwijt het ANC dat hun provinciale minister voor Onderwijs de illegale stakers niet gesanctionneerd heeft: "To date none of the educators involved in illegal strike action have been brought to book," aldus Ramulifho. Ook de Inkatha Freedom Party van Chief Mangosuthu Buthelezi is teleurgesteld: "het falen van ons onderwijssysteem is te wijten aan structurele tekortkomingen die de regering dringend moet aanpakken", aldus IFP-woordvoerder Alfred Mpontshane.

Een andere onderwijsvakbond is Naptosa - The National Professional Teachers' Organisation of South Africa. Naptosa-voorzitter Ezrah Ramasehla wijst vooral op de zwakke score bij Wiskunde en Engels, en hij eist dat er iets gedaan wordt aan de tekortkomingen en de blijvende vorming van het onderwijzend personeel. De kleinere oppositiepartij Independent Democrats is zwaar ontgoocheld over het 2009-resultaat. Volgens woordvoerder Haniff Hoosen is er geen enkel ander ontwikkelingsland dat zoveel spendeert aan onderwijs, en daar zo weinig resultaten uit haalt. "Sedert onze vrijheid (in 1994) spenderen we miljarden aan onderwijs, maar het resultaat van 2009 bewijst dat het ANC het niet kan", aldus Hoosen.

Minister Angie Motshekga vindt het slechtere resultaat (van 62,5% naar 60,6%) ‘marginaal maar deprimerend'. Volgens haar zijn vooral ‘poor teaching' en'management in schools' verantwoordelijk voor het zwakke eindresultaat. De minister kondigt tegen maart 2010 een nieuwe blauwdruk voor het onderwijs aan, gebaseerd op o.a. betere ondersteuning voor zowel de scholen als het onderwijzend personeel, een betere infrastructuur, tijdiger aflevering van de nieuwe schoolboeken, ... Volgens de minister hebben de scholieren de punten gekregen die ze verdienen, al heeft professor John Volmink van Umalasi (de examencommissie) al toegegeven dat het examen voor bepaalde vakken van Wetenschappen wellicht te zwaar was: van de 220.882 kandidaten die voor dit vak examen schreven, haalde slechts 20,5% de nodige punten - en voor een individueel vak is dat in Zuid-Afrika maar 40% of meer. Eén van de plannen die het ministerie van Basis-Onderwijs op 26 augustus aan het Parlement heeft voorgelegd om het slaagcijfer te verbeteren, is om de lat lager te leggen. Momenteel moet een scholier 80% halen om de ‘A pass' te halen die universitaire studies mogelijk maakt, maar het departement van Onderwijs wil dit op 70% leggen algemeen, 80% voor drie vakken en 60% in nog eens drie. Maar dat voorstel is al van tafel geveegd door HESA - Higher Education South Africa, een adviesraad voor het tertiair onderwijs waarbij alle 21 Zuid-Afrikaanse universiteiten aangesloten zijn. Toen het plan van de minister in het Zuid-Afrikaans Parlement besproken werd, merkte HESA op dat er nog steeds eerstejaars universiteitsstudenten zijn die niet kunnen hoofdrekenen en met moeite foutloos Engels kunnen lezen en schrijven. HESA wordt gesteund door de zwarte zakenvrouw en universitair top-gediplomeerde Mamphela Ramphele: "Onderscheiding betekent dat je beter bent dan het gemiddelde, en dan is het absurd om de lat op 70% te leggen als velen bewijzen dat 80% wel mogelijk is. Zijn dat echt de verwachtingen die we hebben voor de toekomst? Dat onze jeugd het minder goed mag doen dan wij?" Toen de Zuid-Afrikaanse krant Sunday Times aan de minister van Onderwijs uitleg vroeg, zei de minister dat ze de redenen niet kent waarom haar administratie de lat lager wil leggen. "Anybody who would have gone to a normal educational institution would know that a distinction is 80% and above. "I am not sure what was the thinking behind the proposal", aldus minister Motshekga. De bekende Zuid-Afrikaanse professor Theuns Eloff (van de Universiteit Noord-West) noemt het plan ‘een stap naar middelmatigheid'. Anderzijds dringt de examenraad Umalasi wel aan op een verbetering van het systeem, want volgens CEO Eugenie Rabie van Umalasi kan in het huidige systeem een leerling minder dan 40% halen in een bepaald vak, maar algemeen toch de onderscheiding ‘A pass' halen.

De meest realistische reactie kwam van de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma. Die woonde de diploma-uitreiking bij in Kimberley, en ook hij was uiteraard geschokt door de negatieve tendens. Volgens Zuma kunnen de township-scholen - die landwijd slechte resultaten behalen - hun licht maar beter eens gaan opsteken bij de ‘old white schools'. En dan vooral wat dsicipline betreft, zei de Zuid-Afrikaanse president: "in de voormalige blanke scholen geeft men 7 uur per dag les en moeten alle leerlingen de lessen verplicht bijwonen. In township-scholen geven leraars 3 of 4 uur les per dag en worden de namen van de afwezigen niet genoteerd. Het resultaat is navenant", aldus Zuma. Hij riep zwarte schoolhoofden op om het verschil te leren tussen oorzaak en gevolg: "armoede en werkloosheid zijn een gevolg, niet de oorzaak. Ons zwak onderwijs is de oorzaak van alle ellende: eens dat probleem opgelost is komt de rest vanzelf in orde", aldus de president, die tenslotte weigerde om de schuld bij de apartheid te leggen. Zuma verwees specifiek naar het Grey College, naar Eunice en naar Brebner in Bloemfontein: vroeger waren dat exclusieve blanke scholen, maar sinds de afschaffing van de apartheid (in 1994) is de demografische samenstelling van die scholen gewijzigd. Toch behield de school dezelfde (strenge) normen als voor 1994, met als gevolg dat zwarte scholieren daar nu dezelfde resultaten behalen als blanke scholieren.

Ter vergelijking met het slaagpercentage van 60,6% in openbare scholen is het inderdaad opvallend dat de Zuid-Afrikaanse privé-scholen 97,42% halen, zoals je al kon lezen in ons nieuwsbericht van 31 december 2009. Terwijl de kwaliteit van het onderwijs elk jaar moet verbeteren, gaat het met de Zuid-Afrikaanse openbare scholen (‘public schools') dus duidelijk achteruit. Dat lijkt erop te wijzen dat het voor Zuid-Afrikaanse scholieren én leraars eerder een probleem is van niet willen, en niet van niet kunnen.

Je kan de resultaten van alle 551.940 matriek-studenten downloaden van de site van TimesLive.co.za: die online-krant heeft ze gerangschikt per provincie, en op deze gewone internetpagina zie je duidelijke links naar de negen provincies. Reken op een bestand (.doc) van 5 tot 10 Mb per provincie.

7 januari 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl