Johannesburg, Zuid-Afrika. Mzilikazi wa Afrika, een journalist van de Zuid-Afrikaanse krant Sunday Times, is woensdagmiddag gearresteerd door tien leden van The Hawks (de Haviken), de elite speureenheid van de Zuid-Afrikaanse politie. Tien agenten in burger pakten de journalist op aan het hoofdkantoor van The Sunday Times in Rosebank, een voorstad van Johannesburg, en hij werd onmiddellijk na zijn aanhouding overgebracht naar het politiekantoor van Kabokweni, een district in de provincie Mpumalanga. Daar moet hij binnen de 48 uur voor het Kabokweni District Court verschijnen. Volgens de politie luidt de aanklacht "bedrog en obstructie van het gerecht": journalist Mzilikazi wa Afrika zou meer weten over een vervalste ontslagbrief die David Mabuza, de Premier van de provincie Mpumalanga, zou gestuurd hebben naar Jacob Zuma, de president van Zuid-Afrika. Die brief werd op 2 juni 2010 vanuit Nelspruit verstuurd naar Pretoria, op briefhoofd van de Premier van Mpumalnaga. Het ontslag zou op 17 juli 2010 ingaan, maar elke journalist had snel door dat het een valse ontslagbrief was: David Mabuza (Premier van Mpumalanga) is immers een partijgenoot van Jacob Zuma, en zijn eventueel ontslag zou anders aangekondigd worden dan via een gelekte brief. Het kabinet van de Premier van Mpumalanga zegde trouwens dat de handtekening vervalst is - en wellicht is de "Hawks-elite-eenheid van de Zuid-Afrikaanse politie dat dossier aan het onderzoeken. Helemaal zeker is het niet, want Hawks-woordvoerder Musa Zondi weigerde details te geven: "You'll get to hear the case when he appears in court" ("jullie horen het wel als hij voor de rechter verschijnt").

De aangehouden journalist, Mzilikazi wa Afrika, is één van de drie journalisten die vorige zondag een artikel in The Sunday Times publiceerden met een mogelijk nieuw corruptiedossier. Alle online kranten van Zuid-Afrika reageren daarom verontwaardigd op zijn de aanhouding die volgens alle kranten een wraakneming is vanwege de politie. Spilfiguur van het nieuw corruptie dossier is namelijk generaal Bheki Cele, de nieuwe hoofdcommissaris van de Zuid-Afrikaanse politie. Volgens The Sunday Times zou Bheki een nieuw huurcontract getekend hebben voor het hoofdkantoor van de Zuid-Afrikaanse politie in verdachte omstandigheden:
* de huurprijs voor enkele verdiepingen van het Middestad Sanlam Centre in Pretoria is astronomisch hoog: 520.947.435 Rand (54 miljoen Euro) voor tien jaar;
* Bheki Cele mocht zo'n duur contract niet alleen ondertekenen;
* als staatsdienst moest de South African Police Services vooraf een openbare aanbesteding uitgeschreven hebben;
* Bheki Cele en eigenaar Roux Shabangu hebben het huurcontract ondertekend op 28 juli 2010, maar toen was Shabangu nog niet de eigenaar van het gebouw: hij heeft het pas op 1 augustus 2010 gekocht;
* het oude huurcontract voor het huidige hoofdkwartier van de politie, het "Wachthuis" kantoorgebouw in Pretoria, is nog niet opgezegd en de eigenaar zegt dat hij nog geen opzeg heeft gekregen;
* Shabangu, de man die eigenaar is van het gebouw dat de politie nu gaat huren, was VIP-gast van president Jacob Zuma tijdens diens inhuldiging als president van Zuid-Afrika.

Ray Hartley, eindredacteur van The Sunday Times, zegt dat de aanhouding bedoeld is om zijn krant te intimideren: "waarom sturen ze anders tien agenten om één journalist mee te nemen?", aldus Hartley, die vermoedde dat de Hawks eerder op zoek zijn naar het lek over het huurcontract van het nieuwe politiegebouw in Petoria. De aanhouding van een journalist in een - op het eerste zicht - politiek dossier is een voorbode van wat Zuid-Afrika te wachten staat als de "Protection of Information Bill" door het parlement goedgekeurd wordt. Dat wetsvoorstel wordt momenteel besproken in het Zuid-Afrikaans parlement, en in die wet staat dat alle officiële informatie als geheim moet beschouwd worden en er enkel mag over bericht worden wat ministers meedelen. Klokkenluiders, journalisten, kranten en zelfs krantendrukkerijen zullen vervolgd worden als ze zogenaamde staatsgeheime informatie lekken. Volgens Ray Hartley was zelfs tijdens de apartheid de censuur minder erg. Toen was het ANC (African National Congress) een verboden partij en kregen sommige kranten eens een dag of een week verschijningsverbod als ze iets positiefs over het ANC geschreven hadden. Met de nieuwe wet die nu besproken wordt is het verboden om over een corruptiedossier te schrijven - omdat dit de facto betekent dat er een klokkenluider uit de biecht geklapt heeft. En in tegenstelling tot tijdens de apartheid, toen er enkel een journalistieke ban op stond, dreigt nu gevangenisstraf voor iedereen die betrokken is. De politieke oppositie reageert even verontwaardigd als de pers. De reactie van Mbhazima Shilowa, ondervoorzitter van Cope (Congress of the People): "This is a deliberate attempt to silence the voice of independent media which reports without fear, favour or prejudice".

Meer informatie over de aanhouding van de journalist en over het nieuw wetsvoorstel:

• De beelden van de aanhouding van de journalist kan je hier bekijken.
• Het bezwaarschrift van Print Media South Africa, de beroepsvereniging van de geschreven Zuid-Afrikaanse pers tegen de Protection of Information Bill kan je hier lezen en/of downloaden. Klik bij Submissions on Protection of Information Bill" op "download (pdf)".
• De reactie van het South African National Editors Forum (Sanef) op het nieuwe wetsvoorstel kan je hier lezen.
• De Afrikaanstalige krant Die Burger schreef op 30 juli 2010 over het nieuwe voorstel dat censuur wil invoeren: "Die ANC beoog 'n totale aanslag teen die gedrukte media wat hy met wetgewing en ondersoeke in die bek wil ruk". Je kan heel het commentaarartikel van Die Burger hier lezen.
• In ons artikel over de veroordeling van de oud hoofdcommissaris van de Zuid-Afrikaanse politie hebben we bericht over het eigenaardige huurcontract dat de nieuwe hoofdcommissaris ondertekend heeft. Je vindt het in de laatste paragraaf van dit artikel.
• Dit is ons overzicht met de online kranten van Zuid-Afrika.

4 augustus 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl

Boven: dit is de brief in kwestie : een ontslagbrief waarvan de handtekening vervalst werd. Het lijkt eerder op een studentengrap, maar toch hebben de Hawks, de elite-eenheid van de Zuid-Afrikaanse politie, daarvoor een journalist opgepakt. Het is nog niet geweten waarvan de journalist beschuldigd wordt: bezit van de brief of verspreiding van de brief. Opmaak van de brief lijkt weinig geloofwaardig, want een journalist weet dat een vervalste ontslagbrief toch niet rechtsgeldig is.

De bekende Zuid-Afrikaanse cartoonist Zapiro publiceerde dinsdag deze spotprent. De "former commissioner" is Jackie Selebi, de oud-politiecommissaris die dinsdag veroordeeld werd tot 15 jaar effectieve gevangenisstraf wegens corruptie. Selebi had zich laten omkopen door een drugdealer. Naast former commissioner Selebi staat de "commissioner": de huidige hoofdcommissaris van de Zuid-Afrikaanse politie, Bheki Cele. De veroordeelde Selebi vraagt aan Cele "wat kom JIJ hier doen?" - waarop de huidige commissaris antwoordt: "forward planning" - caroonist Zapiro bedoelt "ik kom kijken hoe zo'n corruptieproces verloopt want het staat mij wellicht ook te wachten". In zijn linkerhand houdt Bheki Cele de krant vast die het corruptiedossier uitbracht ("R500m" = Zuid-Afrikaanse afkorting voor 500 miljoen Rand - de waarde van het huurcontract).