Sedert vorige donderdag ligt niet alleen binnen Europa alle luchtverkeer stil: er waren gedurende vijf dagen ook geen vluchten meer tussen Zuid-Afrika en Europa. Sedert vorige donderdag werden niet minder dan 175 internationale vluchten geannuleerd. Aan een gemiddelde van 250 passagiers per vlucht betekent dit dat er meer dan 40.000 passagiers ofwel niet vanuit Europa naar Zuid-Afrika vertrokken zijn, ofwel nog in Zuid-Afrika wachten op een terugvlucht naar Europa. Er zitten momenteel dus duizenden toeristen geblokkeerd in Zuid-Afrika. Alleen al voor South African Airways, de nationale luchtvaartmaatschappij van Zuid-Afrika, bedraagt het aantal gestrande toeristen zo'n 2.750 per dag. South African Airways heeft immers elke dag zo'n 10 vluchten vanuit Johannesburg of Kaapstad naar Londen, Frankfurt, München of Milaan. Ook veel andere luchtvaartmaatschappijen hebben momenteel gestrande toeristen in Zuid-Afrika, en Vlaamse en/of Nederlandse toeristen boeken meestal hun vliegtuigtickets naar Zuid-Afrika bij KLM, Lufthansa, British Airways, Air France of Virgin Atlantic. Opvallend is dat er momenteel veel Vlaamse gezinnen met schoolgaande kinderen gestrand zijn. Zij hebben namelijk van de twee weken van de paasvakantie geprofiteerd om op reis naar Zuid-Afrika te gaan. Velen hadden hun terugreis uiteraard pas gepland op de laatste dagen van de paasvakantie, en dat was net nadat in IJsland de hel losbrak dus. VTM-journalist Karl Symons - die al enkele jaren in Kaapstad woont - heeft enkele Vlaamse toeristen geïnterviewd. Heel veel toeristen beëindigen hun reis in Kaapstad, en veel van de gestrande toeristen verdrijven de tijd daarom nu in Waterfront, het winkel- en wandelcomplex in de haven van Kaapstad. Een verre uitstap durven velen niet maken omdat ze niet te ver van de luchthaven van Kaapstad weg willen: ze hopen op het verlossend telefoontje vanwege hun luchtvaartmaatschappij. Sommigen gaan voor een tweede of derde keer per kabelspoor naar de top van de Tafelberg, anderen boeken een huurauto en rijden naar Kaappunt en Kaap de Goede Hoop, of naar de Kaapse wijnlanden rond Stellenbosch, Franschhoek en Paarl.

De vooruitzichten zijn overigens niet echt schitterend, want ondanks optimistische berichten van de laatste twee dagen zijn er nog maar enkele vluchten tussen Zuid-Afrika en het Europees vasteland, en werden de meeste vluchten tussen Zuid-Afrika en Groot-Brittannië geannuleerd omdat het Verenigd Koninkrijk meer last heeft van IJsland-vulkaanas. Actueel: op dinsdagavond 20 april zijn er alvast twee vluchten vanuit Johannesburg naar West-Europa vertrokken: Lufthansa-vlucht LH573 is vertrokken om 20u10 (ipv 18u55) en is inmiddels al in Frankfurt geland om 08u40 (ipv 07u20). En KLM-vlucht KL592 is dinsdagavond uit Johannesburg vertrokken om 00u42 (i.p.v. 23u55) en wordt in Schiphol Amsterdam verwacht om 12u06 (i.p.v. 11u05). Voor woensdagavond lijkt de situatie beter omdat Londen Heathrow dan open zou zijn.

Aansprakelijkheid - extra kosten?

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen wie enkel een vliegticket naar Zuid-Afrika kocht, en wie een volledig reispakket had geboekt (ofwel groepsreis naar Zuid-Afrika, ofwel reis naar Zuid-Afrika met huurauto, hotels, vluchten, enz.). Voor wie een groepsreis of pakketreis (dus vluchten, hotels, huurauto) bij een Vlaamse reisorganisator had geboekt is de Belgische Reiscontractenwet van toepassing. Die stelt dat de reisorganisator bij overmacht wel hulp en bijstand moet bieden, maar niet (financieel) aansprakelijk is voor de gevolgen ervan. Hotels en maaltijden vallen dus ten laste van de reiziger. Nederland heeft geen specifieke reiswetgeving zodat de Algemene Voorwaarden van de reisorganisator van toepassing zijn, op voorwaarde dat niet in tegenspraak zijn met de Europese richtlijn voor pakketreizen. En ook die Europese richtlijn beperkt de aansprakelijkheid van de reisorganisator bij overmacht tot hulp en bijstand, niet tot het dragen van de kosten. Maar misschien is het goed om even de juiste definitie van overmacht te geven: "abnormale en onvoorziene omstandigheden die onafhankelijk zijn van de wil van degene die zich erop beroept en waarvan de gevolgen ondanks alle voorzorgsmaatregelen niet konden worden vermeden." Een vlucht die geannuleerd werd/wordt wegens IJsland vulkaanas valt dus onder overmacht, alsook de annuleringen of vertragingen omdat er geen vliegtuig beschikbaar is wegens hetzelfde probleem.

Voor wie enkel een vliegticket Zuid-Afrika had gekocht liggen de zaken enigszins anders. Er moet eerst een onderscheid gemaakt worden tussen enerzijds luchtvaartmaatschappijen met hun hoofdzetel in een land van de Europese Unie (bv. KLM, Lufthansa, British Airways) en anderzijds de maatschappijen die niet in een EU-land gevestigd zijn (bv. Swiss, South African Airways, Etihad). Voor EU-carriers is de Europese Verordening "261/2004" altijd van toepassing. Voor niet-EU-carriers is de Europese Verordening "261/2004" enkel van toepassing voor vluchten die vertrekken vanuit een EU-land (en dus niet vanuit Zuid-Afrika naar een EU-land). Die EU-Verordening 261/2004, beter gekend als "EU-Rule 261/2004 denied boarding" (of instapweigering). Er is heel wat tegenspraak tussen verbruikersorganisaties en luchtvaartmaatschappijen. De verbruikersorganisaties vinden dat luchtvaartmaatschappijen het hotel moeten betalen, maar de carriers wijzen die verplichting af. EU-Verordening 261/2004 zegt inderdaad dat de verantwoordelijkheid van luchtvaartmaatschappijen wordt beperkt of zelfs vervalt bij overmacht, inclusief extreme weersomstandigheden en/of beslissingen van de overheid, maar dat wordt in 261/2004 niet verder omschreven. De praktijk wijst uit dat de meeste luchtvaartmaatschappijen de aansprakelijkheid voor extra kosten in principe afwijzen, maar meestal wel wegens goodwill, wegens medelijden of wegens commerciële redenen gedurende enkele nachten het hotel betalen. Voor de carriers voor wie EU-Verordening 261/2004 niet van toepassing is voor vluchten vanuit Zuid-Afrika - zoals bv. South African Airways - zijn internationale conventies van toepassing (Montreal, Warschau, Washington). En die zijn duidelijk: bij overmacht (Force Majeure) is de luchtvaartmaatschappij niet aansprakelijk voor de gevolgen. In elk geval moet de luchtvaartmaatschappij altijd "re-routen" naar een latere datum of via een andere route.

Heel wat toeristen zijn dus gestrand in Kaapstad, en zonder cynisch te worden: als we ergens zouden stranden in Zuid-Afrika, dan liever in Kaapstad dan in Johannesburg. Mariette du Toit-Helmbond, CEO van Cape Town Tourism (de Toeristische dienst van Kaapstad) heeft de hotels en gastenhuizen van Kaapstad inmiddels opgeroepen om gestrande toeristen in de watten te leggen, onder andere door hen de goedkoopst mogelijke tarieven aan te bieden.

Vluchtinformatie luchthaven Johannesburg aankomst - vertrek (arrival - departure)
Vluchtinformatie luchthaven Kaapstad aankomst - vertrek (arrival - departure)

In ons apart topic "luchthavens Zuid-Afrika" vind je alle links naar alle luchthavens, maar we vermelden hier alvast de instructies om de actuele aankomst- en vertrektijden op alle Zuid-Afrikaanse luchthavens te vinden - inclusief de internationale vluchten van en naar Johannesburg en Kaapstad:

www.ACSA.co.za (ACSA = Airports Company South Africa)

• rechts op het scherm van ACSA zie je een module "Live flight info";
• als je het vluchtnummer niet kent, vink dan één van de twee bovenste opties aan: "Arrival" (aankomst) of "Departure" (vertrek), maak dan je keuze tussen "Domestic" (binnenlandse vlucht) of "International" (= internationale vlucht) en klik vervolgens op "search";
• je kan die zoekopdracht ook verfijnen door het vertrekpunt, aankomstpunt, datum en aankomsttijd op te geven, maar hoe meer parameters je opgeeft, hoe beperkter het overzicht wordt;
• als je het vluchtnummer kent, typ dit dan in het vakje "flight number" onderaan de module en druk op "search";
• om een algemeen overzicht te krijgen van alle vluchten die vanuit Johannesburg of Kaapstad naar Europa vertrekken kan je dus best de zoekopdracht beperken tot "Johannesburg - international - departures" of "Cape Town - international - departures", dus zonder bijkomende parameter zoals carrier of de naam van de luchthaven van aankomst. Als je het overzicht van morgen wil, moet je uiteraard de datum wijzigen.

Nog wat links:

• EU-Verordening 261/2004 instapweigering / "denied boarding" (opmerking: voor deze link: zowel de eigenlijke artikels als de voorafgaande opmerkingen zijn belangrijk)
• EU-Verordening 261/2004: korte samenvatting.
• Bekijk hier het verslag van VTM over enkele gestrande toeristen in Kaapstad (VTM-nieuws 20 april 2010, 19u)

21 april 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl