In Zuid-Afrika trok deze week een koudefront door het land, met op sommige plaatsen temperaturen tot ver onder het vriespunt. Enkel de subtropische provincie KwaZulu-Natal (en dan vooral de regio tussen Durban, Hluhluwe en Richardsbaai) is wat gespaard gebleven, al was het ook daar veel kouder dan normaal voor een Zuid-Afrikaanse winterdag. Voor de kolonie Afrikaanse pinguïns (Spheniscus demersus) van het Bird Island in Algoa Bay / Algoa Baai (provincie Eastern Cape - Oost-Kaap) heeft de eerste echte koudegolf van het jaar catastrofale gevolgen gehad: meer dan 600 kuikens zijn gestorven door de combinatie van extreme koude, hevige wind en zware regenval. Bird Island, zo'n 50 km ten noordoosten van Port Elizabeth, is een klein eiland: het meet 19 hectare en ligt op 7 km van de kust. Tesamen met twee andere eilanden, nl. Seal Island en Stag Island, vormt het één van de twee eilandgroepen in Algoa Baai. De andere eilandengroep is St Croix: dat zijn ook drie eilanden die nabij Coega liggen (de nieuwe industriële zone van Port Elizabeth): St Croix Island, Brenton Island en Jahleel Island. Alle eilanden zijn onbewoond, maar er op Bird Island is er wel een natuurobservatiepunt van SANParks (South African National Parks). Alle eilanden werden in 2005 door de provincie Oost-Kaap overgedragen aan SANParks, en sindsdien maken ze officieel deel uit van het groter Addo Olifant Nationaal Park, park dat wereldwijd vooral gekend is voor de uitstekende safari mogelijkheden in het Addo-deel van het park (in Addo leven o.a. leeuwen, witte en zwarte neushoorns, buffels, luipaarden, giraffen, zebra's en uiteraard olifanten). 

Bird Island telt zo'n 700 broedkoppels Afrikaanse pinguïns en St Croix zo'n 3.000 broedkoppels (de wetenschappelijke naam van de Afrikaanse pinguïn is Spheniscus demersus, de Engelse naam African Penguin en de Afrikaanse naam: Afrika-pikkewyn). Deze Afrikaanse pinguïn is een bedreigde diersoort: de pinguïn komt in Zuid-Afrika nog enkel voor in Boulders (nabij Houtbaai) en op Robbeneiland (Robben Island), het eiland voor de kust van Kaapstad waar Nelson Mandela gevangen zat. En in buurland Namibië zijn er ook nog enkele kolonies. Op Bird Island zijn er enkel SANParks-rangers die er overnachten, en die stelden vorige dinsdag onthutst vast dat het gure winterweer zo'n 450 piepjonge kuikens gedood had. Voor heel wat pinguïns (en toeristen...) was de eerste winterprik in Zuid-Afrika immers hevig en op veel plaatsen in de provincies Oost-Kaap en Vrijstaat (Free State) werd zelfs de laagste temperatuur in tientallen jaren genoteerd. Op Bird Island waren er woensdag al 600 pinguïns gestorven (ter herinnering: Bird Island telt maar 700 broedkoppels) en daarom besloten de Rangers van SANParks om in te grijpen en alle kuikens zonder beschutting in veiligheid te brengen. Volgens Megan Taplin, woordvoerster van Addo, laten rangers de natuur altijd zijn gang gaan, ook als er dieren overlijden, en zeker als dit veroorzaakt werd door de natuur zelf. Maar in dit specifiek geval gaat het om een diersoort die recent door de CITES op de lijst met bedreigde diersoorten geplaatst werd, en is de catastrofe bovendien van die aard dat heel het voortbestaan van de pinguïnkolonie in gevaar is. Op dinsdag, woensdag en donderdag was het wegens het stormweer onmogelijk om het eiland per boot te bereiken en daarom werden vrijdag de zware middelen ingezet: een reddingshelicopter heeft toen enkele gekwetste pinguïns en totaal verzwakte kuikens van Bird Island overgebracht naar "Penguins Eastern Cape", een gespecialiseerd opvang- en rehabilitatiecentrum in Cape St Francis (nabij Port Elizabeth). Als de weersomstandigheden verbeteren overweegt men zelfs om alle kuikens naar het vasteland over te brengen om ze op kracht te laten komen. De meeste kuikens zijn tussen twee weken en twee maanden oud, en dan hebben ze nog maar enkel een dunne laag veren die hen beschermt.

Het winterweer in Zuid-Afrika heeft de grootste Zuid-Afrikaanse kolonie Afrikaanse pinguïns gelukkig gespaard: bij de 3.000 broedparen op St Croix Eiland werden er maar 19 dode kuikens geteld. Het verschil tussen het aantal dode dieren op Bird Island en St Croix Island kan wellicht verklaard worden wegens de langere afstand kust-eiland en de topologie van de eilanden: Bird Island is een plat, zelfs ietwat holvorming eiland zodat het overvloedige regenwater niet weg kan en er veel pinguïnnesten de afgelopen dagen bijna letterlijk onder water stonden. Niet alle biologen zijn het eens met de niet-interventie-politiek van SANParks. Volgens bioloog Norbert Klages van SAMREC - het South African Marine Rehabilitation and Education Centre in Cape Recife - kon de tragedie van de afgelopen dagen vermeden worden. SAMREC, ook een opvang- en rehabilitatiecentrum voor Afrikaanse pinguïns, vraagt al jaren dat SANParks op Bird Island minimaal ingrijpt en bv. kunstmatige nestplaatsen aanlegt en schuttingen bouwt. "Net zoals de twee parkeraden van Zuid-Afrika de witte en zwarte neushoorn van uitsterven gevrijwaard heeft in wildparken zoals het Nationaal Krugerpark en in Hluhluwe, Umfolozi, Itala, Ndumo e.d.", aldus bioloog Klages. Hij bewijst zijn standpunt met harde cijfers: "twintig jaar geleden had Bird Island 3.700 broedparen, maar door menselijk falen - in casu overbevissing en de opwarming van de aarde - zijn er nog maar 800 Afrikaanse pinguïns over". Een verslechtering van de situatie - met nog meer dode pinguïns - wordt niet verwacht omdat het weer in en rond Port Elizabeth intussen fel verbeterd is. Op Bird Island en St Croix Island leeft ook de grootste kolonie jan-van-genten van Zuid-Afrika.

• SAMREC - South African Marine Rehabilitation and Education Centre (in Cape Recife)
• Penguins Eastern Cape - Rescue & Rehabilitation (in Cape St Francis)
• Bird Island - Addo Elephant National Park - SANParks (Nationale Parkenraad Zuid-Afrika)
• "Guur winterweer in Zuid-Afrika" - ons nieuwsbericht van 15 juni 2010

19 juni 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl

Foto's boven en onder : Bird Island - Algoa Bay / Algoa Baai, provincie Eastern Cape (Oost-Kaap).