Dit weekend is in Zuid-Afrika de Super14 begonnen: de jaarlijkse rugbycompetitie tussen 14 teams uit Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland. Vrijdagavond werd in het Free State Stadium in Bloemfontein een wedstrijd gespeeld tussen de Cheetah's (het team van de provincie Vrijstaat) en die Blou Bulle - the Blue Bulls, een rugbyteam met het bekende Loftus Versveld stadion in Pretoria als thuisbasis. Dit was de eerste serieuze test voor het Free State Stadium, want de afgelopen jaren werd het stadion volledig vernieuwd omdat het 1 van de 10 Zuid-Afrikaanse voetbalstadions is voor het FIFA WK2010, de Wereldbeker Voetbal. Kostprijs voor de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler voor de nieuwe zitplaatsen, de nieuwe verlichting en de nieuwe geluidsinstallatie: 245 miljoen Zuid-Afrikaanse Rand (23,2 miljoen euro).

De wedstrijd begon vrijdagavond om 19u15, en een uurtje later gebeurde iets waarvoor velen al maanden waarschuwen: een algemene elektriciteitspanne. Scheidsrechter Jonathan Kaplan legde de match gedurende vijf minuten stil, maar besloot toen om het laatste half uur van de match in het schemerdonker te laten spelen. De bezoekers uit Pretoria hadden er geen probleem mee, want Die Bulle stonden toen ruim aan de leiding. En ook voor de thuisaanhang was het niet erg, want zo zagen ze minder goed hoe hun Cheetah's met 34-51 verloren van die Bulle. Vodacom, de hoofdsponsor van de Super14 kon er niet mee lachen want de wedstrijd werd live uitgezonden in Zuid-Afrika, in Australië en in Nieuw-Zeeland. En ook voor de lokale organisatoren was de stroompanne heel genant, ook al legden de Vrystaatse Rugby-unie en de Mangaung municipaliteit (het district waarin Bloemfontein ligt) de schuld bij Eskom. Maar zoals vaker gebeurt bij Zuid-Afrikaanse overheidsbedrijven wilde de Zuid-Afrikaanse elektriciteitsleverancier geen reactie kwijt. Volgens Ted Blom, een onafhankelijke analist die gedurende 20 jaar bij Eskom gewerkt heeft, is er al enkele jaren een constant elektriciteitstekort in Zuid-Afrika: "Eskom kan 40 GW (gigawatt) opwekken, maar tijdens piekuren is het verbruik 42 GW. Volgens internationale normen is een reserve van 15% nodig", aldus Ted Blom, die er nog aan toevoegde dat het voetbaltornooi ongetwijfeld voor piekverbruik zorgen. Het WK2010 tornooi wordt immers gespeeld tijdens de Zuid-Afrikaanse winter, en dat betekent veel extra verbruik via televisietoestellen en elektrische bijverwarming. De meeste Zuid-Afrikaanse huizen hebben geen centrale verwarming omdat die tijdens de Zuid-Afrikaanse lente en de Zuid-Afrikaanse zomer overbodig zijn.

Grootgebruikers van elektriciteit in Zuid-Afrika hebben zich intussen verenigd in EIUG - Energy Intensive Users Group. Volgens Piet van Staden, hun woordvoerder, was het elektriciteitsverbruik in januari 2010 zo'n 9% hoger dan in januari 2009 en stelt Eskom ook heel wat noodzakelijke onderhoudswerken uit. Er zullen dus ongetwijfeld stroomonderbrekingen voorkomen tijdens het Wereldkampioenschap Voetbal, aldus Piet van Staden. De Energy Intensive Users Group gaat ook niet in op de vraag van Eskom om bedrijven tijdens het WK2010 één maand te sluiten en dan bv. algemene onderhoudswerken te plannen. Volgens Van Staden vragen Zuid-Afrikaanse werknemers enkel een halve dag vrij als het Zuid-Afrikaans nationaal team ‘Bafana Bafana' op een namiddag speelt, en blijven ze niet thuis voor andere voetbalwedstrijden zoals Japan-Denemarken. En bovendien duurt het tornooi één volle maand, van 11 juni tot en met 11 juli: een veel te lange periode om te sluiten, aldus Piet van Staden. Volgens Rick Mkhondo, die namens het FIFA-organisatiecomité van de Zuid-Afrikaanse Voetbalbond de wedstrijd in Bloemfontein bijwoonde, zullen stroomonderbrekingen zoals vorige vrijdag niet gebeuren tijdens het WK2010 omdat dan het Eskom-noodplan in voege zal zijn. Maar dat is o.a. gebaseerd op het afsluiten van de stroomtoevoer naar grote bedrijven en één van die grote afnemers, de Hillside alumiumsmelterij in Richardsbaai (Richards Bay, ten noorden van Durban, provincie KwaZulu-Natal), is al naar de rechter gestapt om Eskom te laten verbieden om de stroom af te snijden. Het enige positieve voor Eskom is intussen dat de Zuid-Afrikaanse regering beslist heeft om de winter-schoolvakantie van Zuid-Afrika te laten samenvallen met het WK2010 zodat het elektriciteitsverbruik in Zuid-Afrikaanse scholen dan miniem zal zijn.

• ‘Eskom en andere Zuid-Afrikaanse staatsinstellingen constant in geldproblemen' - ons nieuwsartikel van 28 november 2009
• ‘Zuid-Afrikaanse elektriciteitsprijs gaat met 200% stijgen in 3 jaar' - ons nieuwsartikel van 15 oktober 2009
• Alle Zuid-Afrikaanse voetbalstadions voor het WK2010
• FIFA-fiche over Bloemfontein en het Free State Stadium
• Super14 Rugbytornooi

14 februari 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl