De afgelopen jaren waren er in België en Nederland regelmatig Afrikaanse olifanten te zien: o.a. in Antwerpen, De Panne, Tervuren en Culemborg. Geen levende olifanten, wel beelden van Andries Botha, een Zuid-Afrikaanse kunstenaar (Durban, °1952). De meest opvallende tentoontstelling was in 2007, toen er negen houten olifanten opgesteld stonden in het centrum van Antwerpen, tussen de Dierentuin en het Centraal Station: dat was toen ter gelegenheid van ‘O Dierbaar Antwerpen'. De olifanten verhuisden daarna van Antwerpen via het Afrika-Museum in Tervuren naar Planckendael. Het jaar voor Antwerpen stonden de houten olifanten op het strand van De Panne, ter gelegenheid van het kust-kunstfestival Beaufort. Ook Nederland heeft recent kennis gemaakt met de olifanten van Andries Botha: in augustus 2009 was er een Lux Themba te zien in Culemborg. Maar ook ver buiten de Lage Landen heeft Botha al geëxposeerd: o.a. in Marseille, in Mexico, in Oslo en in Parijs. Andries Botha maakt zijn olifanten van hout of van gerecycleerd materialen (zoals metaal). Zijn olifanten zijn een symbool van "The Human Elephant Foundation", een organisatie die Andries Botha zelf opgericht heeft tesamen met dr. Ian Player, een wereldbekende Zuid-Afrikaanse natuurbewaarder. De Stichting van Andries Botha en Ian Player wil de interactie beklemtonen tussen mensen en hun natuurlijke omgeving. Doctor Ian Player is een bioloog en de voormalige hoofdranger van het Hluhluwe/Umfolozi Nationaal Park in de provincie KwaZulu/Natal. In dat Zuid-Afrikaans wildpark is Ian Player erin geslaagd om de witte en zwarte neushoorn van uitroeiing te beschermen dankzij een kweekprogramma, een aangepaste biotoop en een geslaagde strijd tegen stropers. Ook de neushoorns van het Nationaal Krugerpark zijn afkomstig uit Hluhluwe/Imfolozi.

Momenteel wordt in Durban de bekende Warwick Avenue opnieuw aangelegd: totale kostprijs van de nieuwe verkeerswisselaar wordt geraamd op 500 miljoen Zuid-Afrikaanse Rand (48 miljoen Euro). De Durban Municipality (= het district) had aan Andries Botha opdracht gegeven om drie levensgrote olifanten te maken van staal en steen en die op te stellen aan het drukste kruispunt van Warwick Avenue: mooi in het zicht van de tienduizenden bezoekers aan de Wereldbeker Voetbal (Durban is immers één van de negen gaststeden van het FIFA WK2010). Sedert november 2009 kon het team van Andries Botha de kunstwerken rustig monteren, maar op 9 februari gebeurde iets dat alleen in Zuid-Afrika kan. Siya Madlala and S'bu Mazibuko, twee voormalige Academie-studenten die voor Andries Botha werken, werden op Warwick Avenue aangesproken door iemand die zich voorstelde als ANC'er en lid van de Durban Stadsraad. Hij weigerde zijn naam te geven, maar hij beval de twee mede-kunstenaars onmiddellijk te stoppen met hun werk omdat de drie olifanten een symbool zijn van oppositiepartij IFP - Inkatha Freedom Party - en daarom niet welkom zijn in een ANC-stad (ook in de Durban City Council heeft het ANC de meerderheid). En inderdaad, in het logo van de Inkatha Freedom Party staan er al tientallen jaren drie olifanten... De twee medewerkers van kunstenaar Andries Botha vroegen onmiddellijk bescherming aan Rumdel Cape, de aannemer die de werken aan Warwick Avenue uitvoert, en ze contacteerden uiteraard Botha zelf. Maar die kreeg al snel een officiële bevestiging dat de olifanten niet welkom zijn: Botha kreeg het bevel "to cease all activities concerning and related to the elephant construction on the Warwick Viaduct site until further notice" (stop alle activiteiten omtrent de constructie van olifanten aan het Warwick Viaduct, en dat tot nader order).

Verschillende kranten hebben sindsdien geprobeerd om bevestiging te krijgen dat de (vermeende) link naar het IFP de reden is, maar het is hen nog niet gelukt. Michael Sutcliffe, directeur van de Durban Stadsraad, blijft op de vlakte: "ik wacht op een rapport dat moet controleren of de proecdures gevolgd zijn". Bij het ANC was men iets mondiger. Logie Naidoo, vice-burgemeester van Durban, zei dat er aan Andries Botha gevraagd was om sculpturen te maken van The Big Five, maar dat Botha zich beperkt heeft tot olifanten. The Big Five - De Grote Vijf - zijn de vijf gevaarlijkste wilde dieren van Afrikaanse wildparken: leeuw, olifant, neushoorn, buffel, luipaard. Maar John Charter, de co-voorzitter van The Human Elephant Foundation spreekt dat tegen: "onze Stichting werkt uitsluitend met één dier als object: de olifant. Ook in Durban wist men dat. Meer zelfs: toen de Stadsraad ons vorig jaar benaderde, heeft Andries Botha hen het volledige doel van de Human Elephant Foundation uitgelegd, en duidelijk gemaakt waarom we enkel met olifanten werken", aldus John Carter van de Olifant-Stichting. De Zuid-Afrikaanse kranten zijn er inmiddels al wel in geslaagd om te achterhalen wie de werken op 9 februari liet stilleggen: John Mchunu, regionaal voorziter van het ANC en blijkbaar een politiek zwaargewicht. Kunstenaar Botha distancieert van de politieke heisa, maar hij eist wel dat hij zijn kunstwerk mag afmaken: "political interrogation of creative expression puts everything at risk. I just want the dignity of the artwork restored," aldus Botha. Intussen zijn de olifanten bedekt met plastic: tot de dorpspolitiek van Durban beslist heeft...

• The Human Elephant Foundation
• Youtube: The Human Elephant Foundation - interview met kunstenaar Andries Botha
• Overzicht van de wereldreis van de olifanten
• Between the Man and Nature - achtergrond van "de olifanten"

19 februari 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl

     Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren (Vlaams-Brabant)

     Worden de olifanten van Andries Botha geweigerd in zijn eigen stad Durban ?