Wie de film District 9 gezien heeft en dit verhaal leest denkt wellicht dat het scenario van die Zuid-Afrikaanse film met vier Oscar-nominaties werkelijkheid is geworden: duizenden daklozen die al jaren ergens informeel in Kaapstad woonden zijn de afgelopen maanden door de politie van straat gehaald en overgebracht naar Tin Can Town - Blikkiesdorp (Afrikaans voor 'dorp van blikjes'), een wijk die eruit ziet zoals een concentratiekamp. Het klinkt misschien wat overdreven, maar het is wel het gevoel dat de inwoners van Tin Can Town (Afrikaanse naam: Blikkiesdorp) hebben. De straten in Blikkiesdorp zijn een lange rij eenkamer-huizen met muren van aluminium golfplaten. Geen gras of bomen in de straten, want volgens Dan Plato, de burgemeester van Cato, is Blikkiesdorp een TRA, een temporary relocation area (een tijdelijk verplaatsingsgebied). Blikkiesdorp is een wijk van Delft, een township naast Khayelitsha: vlakbij de luchthaven van Kaapstad dus. Aan de bouw van Blikkiesdorp werd begonnen in 2008 en het zou noodaccommodatie worden voor zo'n 650 mensen die in Kaapstad-centrum openbare gebouwen en leegstaande privé-eigendommen illegaal bezetten. Vandaag zijn er officieel 1.667 gezinnen die een woning in Blikkiesdorp hebben gekregen, maar volgens meerdere hulporganisaties wonen er wellicht 15.000 mensen in Tin Can Town. Al die bewoners zijn het over één ding eens: ze moesten weg uit Kaapstad omdat zowel de FIFA als de Zuid-Afrikaanse regering het Wereldkampioenschap Voetbal niet willen linken aan armoede. De burgemeester en de politie ontkennen dat de relocatie gebeurt met het oog op de Wereldbeker Voetbal, maar voor de betrokkenen is het tijdstip te flagrant. Nog voor het tornooi begonnen is, heeft de hoop bij hen al plaatsgemaakt voor ontgoocheling en verbittering.

Jane Roberts kreeg Blikkies-huis M49 toegewezen. "Er werd in totaal 13 miljard Rand (1,32 miljard Euro) gespendeerd aan prachtige voetbalstadions zoals Soccer City en het Cape Town Stadium in Groenpunt (Kaapstad), maar voor één vierkante meter gras in ons Blikkiesdorp was er blijkbaar geen budget", aldus Roberts. "De regering beloofde dat alle Zuid-Afrikanen beter zouden worden van het WK, maar voor ons hoeft het WK zelfs al niet meer", aldus Roberts. "De gemeenschappelijke toiletten zijn zo klein dat volwassenen de deur niet kunnen sluiten", besluit ze. Hulporganisaties zoals de Western Cape Anti-Eviction Campaign zijn verontwaardigd over de woonomstandigheden in Tin Can Town en woordvoerster Pamela Beukes veroordeelt het opzet van Blikkiesdorp: "er wordt hier echt een blikken dorp gebouwd. Zelfs tijdens de apartheid hadden de blanken meer respect voor de zwarten, want zwarten die toen moesten verhuizen kregen tenminste een stenen huis. Deze mensen krijgen geen huis, maar enkel een ruimte van drie op zes meter en met dunne aluminium muren, aldus Pamela Beukes van de Anti-Eviction Campaign. Ze waarschuwt ook voor ziektes zoals tubercolose: momenteel - het is nu zomer in Zuid-Afrika - loopt de temperatuur binnen op tot 40°, maar als het binnen enkele maanden winter is, houden die dunne muren de koude niet buiten. Een andere bewoonster van Blikkiesdorp is Sandy Rossouw (42j). Tesamen met zo'n 400 anderen woonde zij in het informele Spes Bona Hostel in Athlone, op 200 meter van het voetbalstadion van Athlone. Maar Athlone is een officieel trainingsveld van ploegen voor het WK2010, en ze vermoedt dat ze daarom moest verhuizen naar Blikkiesdorp. Met vijf andere familieleden woont Sandy Rossouw nu in één kamer in Blikkiesdorp, maar toch stuurt ze haar kinderen nog naar de ‘oude' school in Athlone: een wandeling van twee uur heen en twee uur terug. Om misdaad te voorkomen is er in Blikkiesdorp een avondklok ingesteld. Onofficieel natuurlijk, want het doet terugdenken aan de apartheid. Sandy Rossouw: wie om 22u niet in zijn blikken huis wordt door de politie naar binnen geklopt, ook als we staan aan te schuiven voor het enige toilet dat we moeten delen met acht families". Toch is ze niet verbitterd tegenover bezoekers aan het WK, integendeel zelfs: "mensen zouden naar Blikkiesdorp moeten komen om te zien hoe we hier leven: het is erger dan tijdens de apartheid", aldus nog Sandra Rossouw. In krot J22 wonen Abraham en Fatima Booysen en hun twee dochters, al één jaar intussen. Hun eenjarige kleindochter is vorige week naar het ziekenhuis gebracht: vermoedelijk tuberculose.

Officieel wordt overigens ontkend dat de relocatie gebeurt met het oog op het FIFA WK. Volgens Kylie Hatton, woordvoerster van The City of Cape Town (Kaapstad) kadert de verhuis in het nationaal huisvestingsplan en zijn de wooneenheden in het TRA (temporary relocation area) conform de nationale normen. "Maar het is uiteraard noodaccommodatie", aldus Kylie Hatton. De anti-Blikkiesdorp groep Western Cape Anti-Eviction Campaign zegt dat ze intussen ook signalen krijgt dat Durban ‘opgekuist' wordt voor het WK: straatkinderen die in het centrum rondlopen worden opgepakt en naar ‘veiliger' stadsdelen overgebracht. En ook in en rond Johannesburg lijkt de operatie ‘grote schoonmaak' begonnen te zijn. Regina Twala, die al 35 jaar kleine snacks verkoopt buiten het Ellis Park Stadium, moet nu opkrassen. "Hoe kan het WK2010 mij beter maken als ik niks mag verkopen?", vraagt ze. Ook de anti-armoede groep "War on Want" heeft het niet zo voor de Wereldbeker. Caroline Elliot: "de FIFA World Cup maakt de situatie voor arme Zuid-Afrikanen nog erder. Sommigen hadden tijdelijk werk, om stadions te bouwen. Maar nu die afgewerkt zijn zitten ze terug in de werkloosheid; naast het wegvallen van een inkomen en het ontbreken van openbare dienstverlening komt er nu voor hen gedwongen verhuizing bij", aldus nog ‘War on Want'. Andile Mngxitama, politiek commentator is nog scherper: "de Wereldbeker is een jamboree van politici die enkel moet dienen als afleidingsmanoeuver: om ons te doen vergeten dat we na 16 jaar democratie nog nergens staan. De enigen die beter worden van het WK zijn de politici en hun vrienden die zichzelf verrijken via lucratieve contracten", aldus nog Mngxitama, die eerstdaags een nieuw politiek manifest in boekvorm uitbrengt: "Fuck the World Cup".

• Western Cape Anti-Eviction Campaign
• War on Want (Londen)

04 april 2010 - www.infozuidafrika.be - www.infozuidafrika.nl